Krasil grammatik ferrinti lingenê

Krasil grammatik ferrinti lingenê to najdłużej wydawana i najbardziej kompletna gramatyka języka ferrinckiego. Jej pierwszą wersję stworzył Jan z Tajgaru w 2613 roku. Osiem lat później zdecydował, że wydawanie tej księgi będzie wznawiane co 25 lat, za każdym razem z uwzględnieniem nowych zmian zachodzących w język. W tym samym czasie powstały też zalecenia edycyjne. Mimo różnych okoliczności losu misja była kontynuowana aż do dnia dzisiejszego. Jest to piętnasta edycja tej gramatyki i mamy nadzieję, że jest też równie dobra, jak wszystkie poprzedniczki.

Gramatyka podzielona jest cztery części. Pierwsza, Fonetyka omawia zagadnienia związane z systeme głoskowym, wymową oraz zapisem. Te elementy języka najczęściej ulegają zmianom, stąd też między kolejnymi wydaniami najwięcej różnic znajduje się właśnie tutaj. Część druga, Morfologia objaśnia reguły odmiany wyrazów, słowotwórstwa i innych zagadnień fleksyjnych. Zasady użycia poszczególnych części mowy opisano natomiast w Gramatyce. Każdy temat poparty jest wieloma opisanymi przykładami. W ostatniej części opisane zostały kwestie dotyczące tworzenia różnych gatunków tekstu w języku ferrinckim.

Do zrozumienia tej gramatyki wystarczy w większości przypadków podstawowa znajomość terminologii lingwistycznej oraz orientowanie się w budowie języków z rodziny północnoyermeńskiej. Jako że jest ona kierowana tak do odbiorcy krajowego, jak i czytelników zagranicznych, dokładnie opisaliśmy nawet te tematy, które mogą wydawać się oczywiste. Takie podejście gwarantuje nam jednak, że misja uniwersalnej gramatyki została spełniona dobrze i każdy czytelnik znajdzie tu wszystko, co jest mu potrzebne bez względu na narodowość oraz język ojczysty.

Tak więc zapraszamy do lektury i życzymy wszystkiego najlepszego w poznawaniu tajników języka ferrinckiego!

Anton Hedhar, redaktor naczelny 15-go wydania KGFL, Wyd. Naukowe Akademii Tajgarskiej 2988

Rozdział 1. Wprowadzenie

Spis treści

1.1. Język ferrincki
1.2. Historia języka
1.3. Dialekty języka
1.4. Konwencje przyjęte w tej publikacji

1.1. Język ferrincki

Język ferrincki, pełniący rolę mowy urzędowej w kilku krajach Zei, m.in. Królestwie Ferrintu, Norlein, Unii Ravengardzkiej czy Vilhain, posiada również w pełni zasłużony status języka międzynarodowego. Dokładna liczba posługujących się nim osób jest nieznana. Szacuje się, że dla ok. 450 mln jest on językiem ojczystym, natomiast dla następnych tylu ludzi jest on wyuczony, chociaż jego gramatyka nie należy do najprostszych.

1.2. Historia języka

Przed wiekami na terenie dzisiejszych królestw Ferrintu i Sem oraz republik Anardy, Mirecji i Dalsanii rozciągało się potężne Cesarstwo Kallitat. Jego mieszkańcy posługiwali się językiem kallickim. Gdy upadło ono pod koniec pierwszego tysiąclecia wskutek najazdów ludów, nieutrzymywany w ryzach język zalewany przez wpływy mów barbarzyńskich zaczął ewoluować. Proces ten potoczył się różnie, w zależności od regionu, czego efektem jest istniejąca obecnie grupa języków kallickich, do którego zalicza się także ferrincki. Procesy językowe pod wpływem częstych najazdów doprowadzały do upraszczania odmiany i struktur gramatycznych, wobec czego języki te kierowały się bardziej ku budowie analitycznej. Ferrincki na początku także ulegał im, lecz niespodziewanie zmiany te zostały w pewnym momencie zahamowane, a trochę później nawet odwrócone, wskutek czego swą budową znacznie odbiega on od pozostałych języków kallickich.

Z języka ferrinckiego powstało także kilka lokalnie używanych języków (najbardziej znanym jest osthocki), co w połączeniu z wyraźną oryginalnością sprawia, że niektórzy mówią nawet o rodzinie ferrinckiej. Współcześnie możemy obserwować oddalanie się w kierunku całkowitego oddzielenia dialekt używany w niewielkiej Republice Zonar. Już teraz jest on na tyle niepodobny do protoplasty, że trudno porozumieć się bez żadnej pomocy z osobami nim mówiącymi.

Z punktu widzenia historii ewolucja języka ferrinckiego obejmuje trzy okresy, z czego ostatnia podzielony jest na trzy podokresy. Zachodziły one na przestrzeni ostatnich dwóch tysięcy lat.

Okres archaiczny dotyczy najwcześniejszej fazy ewolucji, tj. lat 1100 - 1800, co zbiega się z datą powstania Pierwszego Królestwa Ferrintu. Należy brać poprawkę na to, iż było ono znacznie przesunięte na zachód w stosunku do czasów współczesnych oraz nie obejmowało ziem na południe od Gór Defackich oraz Gór Dzielących Ferrint Na Pół. Podobny też zasięg miał ówczesny język. Pierwsze sugestie o jego istnieniu pochodzą już z roku 1090. Mnich z miasta Sedii zapisał wtedy, że „mieszkańcy całej okolicy posługują się mową noszącą cechy szlachetnych słów kallickich, lecz pełną naleciałości barbarzyńskich”. Sam język został dokładnie określony prawie wiek później. W roku 1181 anonimowy mnich z klasztoru Monum Sacti (dzisiejsza Monsacra) zapisał: „W krainach Lamuna, Sicena i Dormatia ludzie zapomnieli już szlachetnej mowy kallickiej. Na co dzień mówią do siebie językiem określanym przez nich mianem maen-likue, co oznacza "mowę wielu". W pewnych miejscach przypomina [ona] kallicką, ale pełno w niej naleciałości dodanych przez barbarzyńców, którzy osiedlają się w granicach. Język praojców żyje już je[d]no wśród nielicznych szlachetckich wyższych sfer oraz pośród duchowieństwa.” Co do tego, że "maen-likue" oznaczało język ferrincki nie ma obecnie żadnych wątpliwości. Przez następne kilka lat mnisi z Monsacry wygnali z wymienionych krain grupę najeźdźców pod wodzą Saleków oraz pomogli zjednoczyć je pod berłem księcia Madhasa. Od finalnej bitwy rozegranej 9 czerwca 1184 roku nazwał on swoje państwo Faeh-renti ("krzyżowe wzgórze"). Już w roku 1200 mianem tym określano używany w nim język.

Przez długi czas w pierwszym państwie ferrinckim językiem urzędowym był kallicki, stąd też nie zachowało się dużo śladów narodowej mowy. Pewne wskazówki dostarczył spis ludności z roku 1375, wymieniający nazwy ponad trzystu ferrinckich miejscowości w ówczesnym brzmieniu. Umiejętność pisania i czytania rozpowszechniła się z początkiem XV wieku także wśród części mieszczan. Ich mowa była mieszana, tj. używali na zmianę ferrinckiego i kallickiego. Od nich też pochodzą pierwsze zapisane w tym języku zdania: Beecse`ke thaemat pl`e ii dhamheh`oe. (tłum: "Kup chleb i jajka"). Na tej podstawie możemy wywnioskować, że pierwotny język ferrincki miał budowę aglutynacyjną. Występowały w nim cztery przypadki: mianownik, dopełniacz, celownik i biernik. Wiele fleksyjnych struktur z języka kallickiego przetrwało jako partykuły. Szyk zdania był sztywny.

W roku 1668 wybitny gramatyk Damar z Sedii zainteresował się językiem ferrinckim, polemizując z poglądem uznajacym go za prymitywny. Rok później ukazała się jego pierwsza publikacja o nim zatytułowana Phonotemis lingui fehrinticis. zawierająca przegląd ówczesnej fonetyki ferrinckiej. W 1670 poszedł jeszcze dalej i skodyfikował sam język, przyjmując za podstawę systemu pisowni wymowę, co było rewolucyjnym posunięciem, jak na owe czasy. Negatywnym skutkiem tego było wprowadzenie dużej liczby znaków diaktrycznych. Oryginalny alfabet obejmował następujące litery: æ, a, á, à, ā, â, b, c, ĉ, d, e, é, è, ē, ê, f, g, ĝ, h, i, í, ì, y, k, l, ľ, m, n, œ, o, ó, ò, ō, ô, p, q, r, s, t, u, ú, ù, ū, ǔ, v, w, x, z, nie licząc dwu- oraz trójznaków. W późniejszych latach życia zapisał także wzory odmian rzeczowników i czasowników. Od roku 1700 notuje się intensywny wzrost ilości notatek i dokumentów sporządzanych w języku ferrinckim według alfabetu Damara. W 1735, na dwadzieścia pięć lat przed upadkiem, staje się językiem urzędowym Królestwa Ferrintu.

Okres przejściowy umownie rozpoczyna się w roku 1760. Ferrint został wtedy najechany i zniszczony przez ludy slawijskie. W kraju nastało rozbicie dzielnicowe, natomiast zachodnia część kraju znalazła się we władaniu najeźdźców. Dodatkowo z terenów Krainy Latających Siekier zaczęły napływać kolejne ludy, również osiedlające się w granicach byłego królestwa. Język ferrincki, jak każdy w owym czasie, był dość mocno zdialektyzowany. Nic więc dziwnego, że gdy tylko nastały gwałtowne migracje ludności połączone z intensywnym napływem wpływów obcych, rozpadł się on niemal całkowicie. Z nie do końca jeszcze wyjaśnionych powodów sprawy potoczyły się tutaj inaczej, aniżeli w języku maylandzkim. Tam podobne przemieszanie się wpływów doprowadziło do jeszcze większego uproszczenia konstrukcji, co w efekcie dało nam język izolacyjny. Na terenie Ferrintu natomiast proces ten został zatrzymany, a następnie odwrócony. Język ponownie zyskał fleksyjną budowę. Według części lingwistów odbyło się to pod wpływem mowy ludów slawijskich skonstruowanej właśnie w ten sposób. Inni jednak podkreślają, że niebagatelny wpływ mogło wywrzeć tu przemieszanie się ludów na ogromną skalę. Musieli mimo wszystko jakoś porozumiewać się ze sobą, a jedynym wyjściem była nauka sąsiednich języków. Odbywała się jednak pobieżnie. W wyniku tego pojawił się swobodny szyk wyrazów (ludzie nie przykładali do niego większej wagi), co z kolei wymusiło ponowną rozbudowę deklinacji z koniugacją.

Czołowy badacz historii języka ferrinckiego, prof. Anthon d'Breisve wypowiada się na ten temat nieco inaczej. Jego zdaniem obie hipotezy brzmią zbyt nieprawdopodobnie, aby mogły zaistnieć samodzielnie. Dlatego też zasugerował, że obecny kształt języka jest wynikiem działania obu tych procesów naraz. W swej trzytomowej książce "Historia języka ferrinckiego" pisze on: „Pamiętajmy, że na język w każdym momencie jego istnienia działają tysiące procesów. Niemożliwym jest więc, aby tylko jeden z nich samodzielnie mógł wywrzeć tak olbrzymi wpływ. Udokumentowane jest, że oba te podania: o najeździe ludów slawijskich oraz rozpadzie wczesnego języka ferrinckiego, są prawdziwe, a co za tym idzie, nie mogły nie wywrzeć jakiegoś wpływu nań. Wobec tego przychylam się do hipotezy, że obecny kształt ferrinckiego jest wypadkową działania całego szeregu procesów, zjawisk i zdarzeń, któego nie da się opatrzyć jednolitą etykietką.”.

Nieliczne dokumenty pisane po ferrincku pochodzące z tego okresu dają nam pewne świadectwo o tym, jak ewoluował on w różnych częściach kraju. Były to jednak czasy, gdy maleńkie księstwa ferrinckie znów dostały się w orbitę wpływów patriarchów sehaickich. Wobec szybkich zmian ludnościowo-etnicznych na terenie byłego królestwa ponownie wrócił do łask język kallicki. Będąc uniwersalnym nośnikiem informacji, niwelował różnice językowe między nielicznymi światłymi warstwami, umożliwiając prowadzenie pewnego rodzaju handlu i dyplomacji.

W roku 1841 książę Hedgar, władca nadgranicznego miasta Teigeum koronował się na nowego króla Ferrintu. Początkowo obszar jego wpływów obejmował jedynie kilkanaście miejscowości wokół stolicy, lecz z czasem podbił środkową część krainy Sicena. Następnie zainteresował się wschodnimi puszczami, których dotychczas nikomu nie udało się podbić. Stopniowo opanował całe terytorium pomiędzy morzem, graniczną rzeką Seną, Wielkimi Nelarpami oraz Bolerami, za którymi zaczynała się już Kraina Latających Siekier. Osiedliło się tam wielu osadników ściągniętych z zajętej przez slawijczyków zachodniej części dawnego Ferrintu. Jednocześnie na południu lokalni możnowładcy ferrinccy rozszerzyli granice swych wpływów daleko za wspomnianymi wyżej górami, obejmując nimi obszar dzisiejszego Ferrintu południowego oraz sprawiając, że ich nazwa nareszcie zyskała sens. Wraz z osadnikami również ściąganymi z kraju szedł język.

Do roku 2090 trwał proces jednoczenia się kraju, choć nie został on wtedy zakończony. Powstały wtedy cztery ferrinckie królestwa rywalizujące nie tylko ze sobą, lecz także odpierające najazdy sąsiednich państw. Królestwo Luceny, leżące na południowym wschodzie, ze stolicą w Sain Lucêin, będącej wcześniej stolicą Cesarstwa, było najbogatsze dzięki dogodnej lokalizacji i przez dłuższy czas tam mieściło się centrum ferrinckiej kultury. Królestwo Ferrintu ze stolicą w Tajgarze nie miało się wtedy najlepiej, osłabione długotrwałymi wojnami. Oprócz tego nad ujściem rzeki Rozza uciekinierzy z Ferrintu założyli grupę niewielkich księstw z językiem ferrinckim jako urzędowym, który stopniowo przyjęła również ludność lokalna. Rozwinął się tam wtedy specyficzny dialekt, powstały na styku różnych kultur.

Język ferrincki w tym czasie z powrotem uległ pewnemu ujednoliceniu, rodząc się w takiej formie, w jakiej znany jest dzisiaj. Podobnie, jak daleki przodek, kallicki, posiadał fleksyjną budowę, jednak rozkład i znaczenie poszczególnych struktur znacznie już się różniło. Zyskał na znaczeniu po roku 2416, gdy na tron Ferrintu wstąpiła dynastia Aldeinów, która ostatecznie zjednoczyła wszystkie cztery królestwa pod jednym berłem i rozpoczęła terytorialną ekspansję. Warto odnotować, że pierwotnie nowy język ferrincki wciąż zapisywany był starym alfabetem Damara, zupełnie nieprzystającym do jego nowej fonetyki i rodzącym dużo problemów. w 2499 roku Anton Logiunein zaproponował nowy alfabet oraz reguły pisowni. Ilość liter została znacznie zredukowana, a całość z powrotem sprowadzono na fonetyczne tory. Po niewielkich zmianach wprowadzanych z biegiem czasu używany jest on do dnia dzisiejszego. W 2613 roku Jan z Tajgaru napisał Krasil grammatik ferrinti lingenê, pierwszą w pełni kompletną gramatykę ferrinckiego. Jej kolejne wydania przygotowywane są co 25 i uwzględniają zachodzące w języku zmiany, przez co stanowią istną kopalnię wiedzy dla lingwistów. Najnowsze, XV wydanie, ukazało się w 2988 roku.

1.3. Dialekty języka

Język ferrincki, ze względu na swoją pozycję w świecie, posiada kilkanaście swych odmian różniących się zarówno fonetycznie, jak i gramatycznie. Wynika to z odległości oraz form kontaktu między krajami, w których jest on używany. W niniejszej publikacji staramy się zaznaczać także szczegóły charakterystyczne dla poszczególnych dialektów oraz wychwycić występujące między nimi różnice. Obecnie te partie książki bazują głównie na pracach dwóch zasłużonych dla ferrintystyki profesorów Ferrinckiego Instytutu Językowego: Heleda Pavêtisa oraz Anny d'Vilquett, którzy w latach 2960 - 2981 przeprowadzili analizę porównawczą aktualnie używanych dialektów. Prof. Anna d'Vilquett aktywnie brała udział w tworzeniu niniejszej edycji KGFL.

Ferrincki Instytut Językowy zaleca, aby nauka języka ferrinckiego bazowała na dialekcie oficjalnym, używanym przez około 148 milionów ludzi w Ferrincie. W obrębie jego samego ze względu na rozmiar kraju występują co prawda niewielkie różnice w słownictwie, lecz nie ma to większego znaczenia dla niniejszej publikacji.

W Ferrincie napotkać można jeszcze jeden dialekt ferrinckiego języka zwany zachodnioferrinckim. Posługuje się nim około 10 milionów ludzi zamieszkujących okolice miasta Isgard. Wyodrębnił się on w wyniku separacji od głównej części kraju przez ludy slawijskie oraz niezależność polityczną w przeszłości. Wielu jego użytkowników mieszka na obszarach silnie zróżnicowanych językowo, stąd też jest tu znacznie więcej zapożyczeń. Do języków sąsiednich ferrinckie słownictwo przedostawało się właśnie za pośrednictwem tego dialektu. Charakterystyczną cechą jest tutaj znacznie rzadsze użycie wołacza, często zastępowanego mianownikiem oraz mniejsza ilość stosowanych na co dzień struktur gramatycznych.

W częściowo zależnym od Ferrintu Księstwie Norlein używa się dialektu norleńskiego. Wykazuje on wiele cech podobieństwa do odmian języka ferrinckiego stosowanego na obu wybrzeżach Ferrintu ze względu na konieczność kontaktów morskich. Reguła dyftongów charakteryzująca oficjalną wymowę jest tu stosowana rzadko i nieregularnie, co powoduje niekiedy pewne problemy w porozumiewaniu się. Podobnie sprawa ma się ze słownictwem, podczas gdy gramatyka jest bardzo podobna do oficjalnej.

Sprawa dialektów ferrinckich w Krainie Latających Siekier nie jest do końca ustalona. Część językoznawców (Werlǎnd, 2976) postuluje, że używa się tam dwóch dialektów: ravengardzkiego na północy oraz bardeńskiego w Bardein, Hagradzie i południowych krańcach Karrain. Ich wspólną cechą mają być widoczne wpływy semijskie oraz kilka zapożyczeń jeszcze z czasów kolonizacji tych obszarów przejętych od dotychczasowych mieszkańców. Prof. Mirt w swej pracy "Wpływy ferrinckie w Krainie Latających Siekier" z Uniwersytetu w Vissein twierdzi, że w KLŚ istnieje tylko jeden dialekt w dwóch odmianach: północnej oraz południowej, która ma pełnić rolę łącznika z Ferrintem. Wskazuje na wiele wspólnych cech gramatyki oraz słownictwa, które według niego są zbyt małe, aby mówić o dwóch dialektach. W niniejszej publikacji bazować będziemy na pierwszym z poglądów po części ze względów historycznych. Należy brać poprawkę, że w części okresów historii Królestwo Ferrintu niemal całkowicie separowało północną i południową część ferrinckojęzycznej KLŚ, co z pewnością nie było korzystne dla kształtowania się jednego dialektu, natomiast spora część podobieństw mogła wyniknąć po prostu z podobnych dróg ewolucji języka zachodzących w obu regionach. W KLŚ istnieje także niewielki dialekt paryjski używany w Parætii oraz zonarski, traktowany już niemal jak osobny język z powodu poważnych trudności w komunikacji między jego użytkownikami, a ferrintczykami.

1.4. Konwencje przyjęte w tej publikacji

Podstawowa idea przyświecająca nam podczas objaśniania pojęć brzmi "od ogółu do szczegółu". W opisach skoncentrowaliśmy się na zaprezentowaniu użycia wszystkich, nawet teoretycznie najprostszych elementach języka ferrinckiego. Każdą rzecz w miarę możliwości staramy się poprzeć przykładem. Oprócz zdania i tłumaczenia zawiera on dodatkowy komentarz oraz tzw. strukturę. Jest to dokładne odbicie zdania w języku ferrinckim, przy czym poszczególne słowa są przetłumaczone na język publikacji (formy podstawowe), a za nimi znajduje się informacja, w jakiej konstrukcji gramatycznej zostały użyte w zdaniu. Na przykład wyraz suyero zostanie zapisany jako piłka-M, co oznacza, że mamy do czynienia ze słowem "piłka" w przypadku mianownik.

Skomplikowane struktury najchętniej objaśniane są za pomocą przykładów. Nakreślamy wtedy sytuację oraz wyjaśniamy, jak jej zmiany wpłynęłyby na konstrukcje naszych zdań. Pozwala to zapoznać się z funkcjonowaniem danego elementu w praktyce.

Rozdział 2. Fonetyka i pisownia

Spis treści

2.1. System spółgłoskowy

2.2. Samogłoski

2.2.1. Reguła dyftongów

2.3. Pozostałe

2.3.1. Akcent
2.3.2. Alternacje
2.3.3. Junktura

2.4. Pisownia

2.4.1. Reguły
2.4.2. Interpunkcja
2.4.3. Wyjątki

2.1. System spółgłoskowy

W systemie spółgłoskowym zdecydowana większość spółgłosek posiada wariany długi oraz krótki. Dla reszty istnieje jedynie wariant krótki. Taki podział jest w pisowni podstawą do klasyfikacji, które spółgłoski zapisuje się jako pojedyncze litery, a które jako dwuznaki. Ferrincki posiada dwie spółgłoski niespotykane w innych językach z nim spokrewnionych, zaczerpnięte z języków slawijskich: /ts/ i /ds/.

W poniższej tabeli znajduje się zestawienie ferrinckich fonemów spółgłoskowych dla wszystkich głównych dialektów. Do zapisu użyto fonetycznego alfabetu X-SAMPA.

Tabela 2.1. Ferrincki system spółgłoskowy (X-SAMPA)

Ferrincki system spółgłoskowy (X-SAMPA)

Spółgłoski	Dźwięczność	Wargowe	Zębowe	Dziąsłowe	Dziąsłowo-podniebienne	Podniebienne	Miękkopodniebienne	Gardłowe
Przestankowe	Dźwięczne	p		t			g
Przestankowe	Bezdźwięczne	b		d			k
Szczelinowe	Dźwięczne	v	D	z	Z Z`			?\ h\
Szczelinowe	Bezdźwięczne	f	T	s	S s`		x C
Przestankowo-szczelinowe	Dźwięczne		dz		tS
Przestankowo-szczelinowe	Bezdźwięczne		ts			x
Nosowe	Dźwięczne	m		n J
Aproksymanty		w	l 5 r r\		j

Większość spółgłosek ferrinckich występuje w wariantach długim i krótkim. Ich zestaw może różnić się w zależności od dialektu, lecz pisownia ujednolica wszystkie różnice.

Oficjalny język ferrincki nie posiada fonemów /?\/, /r\/ oraz /Z`/. /5/, zwane ciemnym "l", czytane jest zawsze na końcach wyrazów, natomiast /l/ w pozostałych miejscach. Między /ni/ oraz /J/ wciąż panuje rozróżnianie ich w wymowie, co zanikło w innych dialektach - tam poprawna jest wymienna wymowa. Prawidłowo /J/ nigdy nie powinno być wymamawiane, kiedy jego pojawienie się wynika z reguły dyftongów oraz w partykułach, przyimkach i wyrazach pełniących funkcję przymiotnika.

W dialekcie zachodnioferrinckim używane jest jedynie jasne "l". Znajdują za to zastosowanie fonemy /r\/ oraz /?\/. Pierwszy z nich wymawiany jest przy grupach spółgłoskowych na miejsce /r/, drugi pojawia się na miejsce oryginalnej zbitki /h\u/ oraz na końcach wyrazów zamiast /x/. Głoska /Z/ wymawiana jest bardziej miękko, nie posiada także swego długiego odpowiednika.

Dialekty ravengardzki i astański dopuszczają wymawianie ciemnego "l" także wewnątrz wyrazów na miejsce oryginalnego długiego "l". Ponadto o wiele częściej występuje tam fonem /tS`/.

2.2. Samogłoski

Podsystem samogłoskowy języka ferrinckiego składa się wyłącznie z samogłosek krótkich. Podstawowych dźwięków jest osiem, przy czym cztery z nich posiadają także swoje warianty nosowe.

Patrząc na tabelę samogłoskową można odnieść wrażenie, że cały system ewoluuje w kierunku przedniojęzykowym, bowiem tam ulokowanych jest najwięcej fonemów. Jest to jednak złudne wrażenie, gdyż większą część podstawowych artykułuje się w tylnej części jamy ustnej. Wartą wzmianki rzeczą są częste podobieństwa między fonemami, które mimo tego nie są uznawane za alofony. Dźwięki takie, jak /i/ oraz /I/ są rozróżniane tak w mowie, jak i w piśmie przez użytkowników języka.

Na część samogłosek nałożone są pewne ograniczenia w ich używaniu. /a/ obecnie pojawia się praktycznie tylko w dyftongu /u_^a/. To jednak od niego, a nie od /3/ wywodzi się samogłoska nosowa oznaczana w pisowni jako â. Tak więc w tym jednym przypadku samogłoskę od jej nosowego odpowiednika odróżnia nie tylko występowanie tejże nosowości, ale i barwa dźwięku.

Samogłoski nosowe nie występują w języku ferrinckim przed spółgłoskami /m/, /n/, /r/, /l/ oraz /j/. Jeśli ich pojawienie się tam wynika z zasad morfologicznych, ulegają one stosownym alternacjom.

2.2.1. Reguła dyftongów

Samogłoski języka ferrinckiego są pogrupowane w tabelę ukazującą wywodzące się z nich dyftongi. Należy się z nią zaznajomić przed przystąpieniem do omawiania reguły dyftongów.

Tabela 2.2. Wykaz samogłosek i dyftongów

Wykaz samogłosek i dyftongów

Samogłoska	Dyftong - miękki	Dyftong - twardy
i	ij	ij
I	-	-
e	-	-
E	Ei_^	i_^E
3	3i_^	i_^3
o	ou_^	ou_^
u	i_^u	i_^u
7	i_^7	i_^7
E~	i_^E~	i_^E~
a~	i_^a~	i_^a~
o~	i_^o~	i_^o~
u~	i_^u~	i_^u~
-	-	u_^a

Reguła dyftongów mówi, że w co drugiej sylabie znajduje się dyftong. Pisownia przyjmuje za początek naliczania pierwszą sylabę wyrazu. Jeśli zaczynane jest od drugiej, zaznacza się to w piśmie. Końcówki oraz przedrostki gramatyczne dopasowują się do rdzenia wyrazu. Zazwyczaj występująca w sylabie głoska /r/ powoduje zmianę sposobu naliczania, chyba że jest ona przywrócona innym dyftongiem. Wtedy sylaba ta czytana jest z dyftongiem miękkim, jeśli /r/ znajduje się przed nią, lub z twardym gdy za. Twardy dyftong pojawia się także w ostatniej sylabie wyrazu, jeśli kończy lub rozpoczyna on wyraz. Dźwięki /e/, /I/ oraz /u_^a/ są przez regułę pomijane i traktowane zawsze jako wariant, który powinien się w danym miejscu znaleźć.

Oto kilka przykładów wraz z omówieniem:

chancestus: /C3i_^ntsEsti_^us/ - zgodnie z regułą, w pierwszej i trzeciej sylabie znajdą się dyftongi miękkie.
enžeides: /EnZEi_^dEs/ - zgodnie z regułą w pierwszej i trzeciej sylabie znajdą się zwykłe samogłoski. W pisowni sygnalizuje o tym postawiony na drugiej pozycji dyftong.
crôtivus: /kro~tijvus/ - głoska "r" przesunęła początek naliczania na sylabę drugą.
provêsai: /provi_^E~su_^a/ - głoska "r" przesunęła początek naliczania na sylabę drugą. W trzeciej występuje dyftong /u_^a/, w tym przypadku traktowany jako zwyczajna samogłoska, gdyż taka na niego pada kolejność.
armôdial: /i_^3rmo~di_^35/ - W trzeciej sylabie zaznaczony w pisowni dyftong, który sprawia, że choć "r" występuje w sylabie pierwszej, początek naliczania nie ulega przesunięciu. W ar pojawi się wariant twardy, gdyż "r" występuje tutaj po samogłosce.
provinzzia: /prou_^vinz:i_^3/ - sytuacja podobna, jak powyżej. Nie musimy się jednak zajmować formą pierwszej sylaby, ponieważ dla /o/ oba warianty: twardy i miękki posiadają tę samą formę.

2.3. Pozostałe

2.3.1. Akcent

Padanie akcentu w języku ferrinckim ulega bardzo niewielkim zmianom. W zdecydowanej większości wypadków akcentowana jest pierwsza sylaba wyrazu. Jedynie spółgłoska /k/ ma możliwość w niektórych sytuacjach przesunięcia go na sylabę, do której sama należy. Mówimy wtedy, że mamy do czynienia z tzw. silnym "k". W piśmie jest ono zaznaczane jako ck.

Akcentowaną sylabę wypowiadamy odczuwalnie mocniej oraz dłużej, niż pozostałe. Nie zachodzi jednak podniesienie tonu, bowiem tutaj dotyczy on jedynie całych zdań.

Akcent zdaniowy pada na najważniejszą część zdania, tj. podmiot, orzeczenie, albo obiekt.

2.3.2. Alternacje

Alternacja to wymiana jednych głosek na inne w procesie odmiany wyrazów. W języku ferrinckim występuje ich kilka, przy czym dotyczą one jedynie wybranych części mowy.

ê:en - w deklinacji
â:an - w deklinacji
e:ë - w deklinacji
a:ë - w odmianie przymiotników
ž:z - w deklinacji
ĉ:c - w deklinacji
ŝ:s - w deklinacji
sh:s - w deklinacji
z:ž - w koniugacji
c:ĉ - w koniugacji
s:ŝ - w koniugacji

Język ferrincki posiada tylko jedną neutralizację: ubezdźwięcznienie. Występuje ona wyłącznie na końcu mówionej frazy.

2.3.3. Junktura

Żaden morfem nie ma przypisanej na stałe linii melodycznej. Może ona bowiem ulegać niewielkim modyfikacjom w zależności od kontekstu, przy czym zmiana ta nie wpływa ani trochę na niesioną przezeń informację.

Ważnym elementem wymagającym omówienia jest junktura. Umożliwia ona podzielenie sygnału dźwiękowego na pojedyncze zbiory morfemów zwane wyrazami. W przeciwieństwie do pojedynczych morfemów, mogą one występować samodzielnie, gdyż niosą ze sobą oba typy informacji: gramatyczną i znaczeniową. Język ferrincki posiada cztery rodzaje junktury.

Junktura ### otwiera i zamyka pojedynczą frazę. O jej istnieniu świadczy obecność krótkiej pauzy oraz ubezdźwięczenienie, jeżeli ostatnim jej fonemem jest spółgłoska dźwięczna. W języku literackim może ona występować także wewnątrz zdania, gdy chcemy uniknąć powtórzenia jakiegoś wyrazu (np. Wientarŝel planait Ferrintěr sas Vrêsha Matona el wienteipŝal(###)Daturium - mówca zastosował tu junkturę do uniknięcia powtórzenia słowa planait oznaczającego "miejsce"). Junktura ## oddziela od siebie poszczególne jednostki wyrazowe, z których każda posiada akcent. Może być zaznaczona także przerwą w artykulacji. Trzecia z junktur, # rozdziela wyrazy, z których tylko jeden posiada akcent.Nie zaznacza się jej przerwą w artykulacji. Ostatnią junkturą jest (#). Służy do oddzielania dwóch jednostek wyrazowych nieposiadających akcentu. Słychać ją w wypowiedzi jako bardzo krótką przerwę.

Wróćmy jeszcze do junktury #. Jest ona o tyle ciekawa, że ze względu na miejsce akcentowania języka ferrinckiego może wystąpić w trzech wariantach:

Akcentowana sylaba znajduje się zaraz za junkturą.
Akcentowana sylaba znajduje się przed junkturą i jest wtedy poprzedzona fonemem /k/.
Żadna z sylab nie jest akcentowana:

Przyjrzyjmy się teraz podziałowi przykładowego zdania na wyrazy przy pomocy junktur:

Przykład 2.1. Junktury w języku ferrinckim

Cestmi cront ĉet Tajgarin.
###tsEstmi#kro~t(#)dsEt#t3jg3rin###

2.4. Pisownia

Rozdział ten zajmuje się opisem reguł systemu zapisu języka ferrinckiego. Uwagę skupiliśmy na trzech elementach: pisowni wyrazów, interpunkcji oraz pewnej liczbie istniejących wyjątków. Obecny system zapisu został opracowany w roku 2498 przez Alberta z Bordgardu, zastępując przestarzałą i nieaktualną pisownię, która zupełnie nie odpowiadała nowym potrzebom. Jest ona używana w prawie niezmienionej postaci do czasów dzisiejszych.

2.4.1. Reguły

Alfabet ferrincki oparty jest na alfabecie kallickim, rozszerzony w stosunku do niego o dziewięć dodatkowych liter. Ponadto występuje pewna liczba dwu- i trójznaków odpowiadających dodatkowym dźwiękom lub ich grupom.

Alfabet: æ a â ǎ b c ĉ d e ê ě f g h i j k l m n o ô p q r s ŝ t u û ǔ v w x y z ž

Dwuznaki: ae, ai, qu, gh, sh, th, dh, ch, cr, wr, ck, ks, gæ, on, un, ôn, ûn, ie

Trójznaki: ein, ain, êin, âin

Czworoznak: gein

æ - zawsze czytane jako /I/.
a - czytane jako /3/ zgodnie z regułą dyftongów.
â - czytane jako /a~/ zgodnie z regułą dyftongów.
ǎ - zawsze czytane jako /ai_^/.
b - zawsze czytane jako /b/.
c - /ts/ lub /dz/ po sp. bezdźwięcznej oraz na początku rdzenia tematycznego poprzedzonego dodatkowym przyrostkiem.
ĉ - czytane jako /tS/ lub /dz/ w wybranych wyrazach.
e - czytane jako /E/ zgodnie z regułą dyftongów.
ê - czytane jako /E~/ zgodnie z regułą dyftongów.
ě - zawsze czytane jako /e/.
f - zawsze czytane jako /f/.
g - zawsze czytane jako /g/.
h - zawsze czytane jako /x/.
i - czytane jako /i/ zgodnie z regułą dyftongów lub /j/ w dyftongach.
j - zawsze czytane jako /j/.
k - zawsze czytane jako /k/. Nie zmienia miejsca akcentowania.
l - /l/, poza końcami wyrazów, gdzie czytane jako /5/.
m - zawsze czytane jako /m/.
n - /n/ lub /J/ przed samodzielną samogłoską /i/ (nietworzącą dyftongu).
o - czytane jako /o/ zgodnie z regułą dyftongów.
ô - /o~/ zgodnie z regułą dyftongów.
p - zawsze czytane jako /p/.
q - występuje jedynie w dwuznaku qu_^. W wyrazach obcego pochodzenia czytane jako /k/.
r - zawsze czytane jako /r/.
s - zawsze czytane jako /s/.
ŝ - zawsze czytane jako /s`/.
t - zawsze czytane jako /t/.
u - czytane jako /u/ zgodnie z regułą dyftongów.
û - czytane jako /u~/ zgodnie z regułą dyftongów.
ǔ - czytane jako /7/ zgodnie z regułą dyftongów.
v - zawsze czytane jako /v/.
w - zawsze czytane jako /w/.
x - zawsze czytane jako /ks/.
y - /j/ na początku wyrazu przed samogłoską oraz wewnątrz niego między samogłoskami. /i/ na początku wyrazu przed spółgłoską.
z - zawsze czytane jako /z/.
ž - zawsze czytane jako /Z/.
ae - dwuznak ten występuje jedynie w systemach drukarskich/komputerowych nieposiadających odpowiednich czcionek jako zastępnik dla litery æ.
ai - zawsze czytane jako dyftong /u_^a/.
qu - zawsze czytane jako /h\u_^/.
gh - zawsze czytane jako /h\/.
sh - zawsze czytane jako /S/.
th - zawsze czytane jako /T/.
dh - zawsze czytane jako /D/.
ch - zawsze czytane jako /C/.
cr - zawsze czytane jako /kr/.
iæ - zawsze czytane jako /i_^E/.
wr - zawsze czytane jako /r/. Występuje wyłącznie na początku wyrazu.
ck - czytane jako /k/. Występuje zawsze po samogłosce i powoduje przesunięcie akcentu na sylabę, w której się znajduje (tzw. silne "k").
ks - zawsze czytane jako /ks`/.
gæ - zawsze czytane jako /ZE/. Występuje wyłącznie na początku wyrazu.
on - jeśli na końcu wyrazu lub następnym dźwiękiem jest spółgłoska, czytane jako /o~/ zgodnie z regułą dyftongów.
un - jeśli na końcu wyrazu lub następnym dźwiękiem jest spółgłoska, czytane jako /u~/ zgodnie z regułą dyftongów.
ôn - zawsze czytane jako /i_^o~/.
ûn - zawsze czytane jako /i_^o~/.
ie - zawsze czytane jako /e/.
iæ - zawsze czytane jako /i_^E/.
ein - czytane jako /E~/ zgodnie z regułą dyftongów.
ain - czytane jako /a~/ zgodnie z regułą dyftongów.
êin - czytane jako /i_^E~/.
âin - czytane jako /i_^a~/.
gein - zawsze czytane jako /ZE~/.

Jak widać, każda samogłoska nosowa może być zapisana na dwa sposoby. Wariant kilkuznakowy występuje na końcach wyrazów (poza końcówkami gramatycznymi), a w rdzeniu wtedy, kiedy podczas odmiany ulega alternacji.

Podstawą do podziału, które spółgłoski są zapisywane jednym, a które większą ilością znaków, było istnienie wariantu długiego. Te, które go nie posiadały, otrzymały dwuznak, natomiast u reszty podwojenie litery oznaczało, że w danym miejscu występuje wspomniany właśnie wariant długi. Dodajmy, że zestaw spółgłosek długich może się różnić w zależności od dialektu.

Zapisywanie dźwięku /e/ na dwa różne sposoby: ě/ie jest wynikiem jednego z procesów ewolucji języka. Jeszcze dwieście lat temu ie czytane było jako /E:/, które z czasem przekształciło się w /e/. Natomiast pytanie, dlaczego ie nie było czytane wtedy jako dyftong /i_^E/ to pozostałość jeszcze starszego procesu, mającego najprawdopodobniej miejsce niedługo po nowej kodyfikacji całego języka.

Należy przy tej okazji zwrócić uwagę na pisownię ǎ/aj. Wariant dwuznakowy stosowany jest, kiedy /j/ jest ostatnią spółgłoską sylaby: Tajgar.

2.4.2. Interpunkcja

Do rozdzielania zdań służą kropka, wykrzyknik oraz pytajnik. Kropka kończy zdanie oznajmujące oraz tryb rozkazujący, jeżeli wypowiedź nacechowana jest spokojem. Pytajnik kończy wszystkie rodzaje pytań: zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie. Wykrzyknik kończy zdania mające w sobie duży ładunek emocjonalny. Dotyczy to głównie trybu rozkazującego, ale może być także stosowane w zdaniach oznajmujących. Zdania można dzielić na mniejsze całości średnikiem oraz przecinkiem. Średnik separuje części, które mogą bez żadnych problemów egzystować też jako samodzielne zdania. Użycie przecinka rządzi się grupą reguł. Stawiamy go w:

Zdaniach złożonych podrzędnie do ich rozdzielenia
Wyliczeniach do rozdzielenia elementów
Zdaniach równorzędnych połączonych bezspójnikowo do ich rozdzielenia.
Wtrąceniach, które w ten sposób separujemy od reszty zdania.
W zdaniach złożonych współrzędnie, jeżeli są połączone spójnikami: quanti, vis, cam, astorem.
Przed jem, jeżeli rozdziela on zdania złożone podrzędnie.
Wyrazach powtórzonych do ich separacji.
Po onomatopejach i wyrazach oznaczających okrzyk: ech, ach, hau.
W zdaniach rozkazujących zawierających bezpośredni zwrot do adresata do jego oddzielenia.

W innych sytuacjach przecinka nie używamy.

Cytaty, tytuły oraz ironicznie naznaczone wyrazy zawierane są zawsze w apostrofach. Do wtrąceń używa się nawiasy okrągłe.

W dialogach poszczególne kwestie objęte w cudzysłowy separuje się od tekstu opisowego pauzami. Kwestie kolejnych postaci stawiamy zawsze w nowych linijkach.

2.4.3. Wyjątki

Od reguł pisowni istnieje kilka wyjątków:

Istnieje grupa wybranych słów z grupą spółgłoskową /kr/ zapisywanych fonetycznie, a nie przy użyciu dwuznaku cr. Są to: krasil, krǎda, pâkrinet, makrones.
kr pojawia się w pisowni również w wyniku odmiany wyrazów, pomiędzy dwoma osobnymi morfemami. Nie wolno tego wtedy zapisywać jako cr. Przykład: baker » bakrêsh (piekarz - piekarzowi).
Grupa wyrazów nie stosuje się do reguł pisowni samogłosek nosowych. Dwu/trójznaki je oznaczające pojawiają się również wewnątrz nich, a nie na końcu. Przykładem może być partykuła pomocnicza cront. W niektórych końcówkach gramatycznych zachodzi sytuacja odwrotna - pojedyncze litery oznaczające samogłoski nosowe występują zamiast dwu/trójznaków. Można to zaobserwować choćby w tytule niniejszej publikacji.
W wyrazach ĉet, ĉertain oraz wszystkich formach czasownika ĉemuk litera ĉ czytana jest jako /ds/.

Rozdział 3. Morfologia

Spis treści

3.1. Czasowniki

3.1.1. Czasowniki regularne
3.1.2. Czasowniki modalne
3.1.3. Czasowniki nieregularne
3.1.4. Imiesłowy
3.1.5. Formy analityczne

3.2. Rzeczowniki

3.2.1. Wzory deklinacji

3.2.1.1. I Deklinacja
3.2.1.2. II Deklinacja
3.2.1.3. III Deklinacja
3.2.1.4. IV Deklinacja
3.2.1.5. V Deklinacja
3.2.1.6. VI Deklinacja
3.2.1.7. VII Deklinacja
3.2.1.8. VIII Deklinacja
3.2.1.9. IX Deklinacja
3.2.1.10. X Deklinacja
3.2.1.11. XI Deklinacja

3.2.2. Policzalność

3.2.3. Rzeczownik ogólny

3.2.4. Przedimki

3.3. Przymiotniki i przysłówki

3.3.1. Przymiotnik
3.3.2. Przysłówek
3.3.3. Stopniowanie

3.4. Zaimki

3.4.1. Zaimki osobowe
3.4.2. Zaimek osobowy zwrotny
3.4.3. Zaimki dzierżawcze
3.4.4. Zaimki wskazujące
3.4.5. Zaimki pytajne
3.4.6. Zaimki nieokreślone
3.4.7. Zaimki określone
3.4.8. Tabela zaimków

3.5. Liczebniki

3.6. Słowotwórstwo

3.6.1. Słowotwórstwo rzeczowników
3.6.2. Słowotwórstwo przymiotników
3.6.3. Słowotwórstwo czasowników
3.6.4. Nazwy własne
3.6.5. Inne

Język ferrincki jest jednym z ostatnich fleksyjnych języków będących wciąż w użyciu na Zei. Taki typ budowy nieodłącznie wiąże się z rozbudowaną odmianą wyrazów, którą niestety należy opanować. Procesowi odmiany podlegają czasownik oraz rzeczownik, natomiast przymiotnik już nie. To oznacza, że znany z innych języków związek zgody ma tu bardzo ograniczone użycie.

3.1. Czasowniki

W porównaniu do większości języków rodziny północnoyermeńskiej język ferrincki posiada niezwykle złożony system koniugacji. Czasownik występuje tu w wielu formach zależnych od czasu, osoby oraz liczby. Takie podejście pozwala na omijanie zaimków osobowych w zdaniach oraz upraszcza tworzenie analitycznych konstrukcji gramatycznych. Na jego opanowanie trzeba jednak poświęcić więcej czasu. Pocieszać może fakt, że liczba nieregularnie odmienianych czasowników jest relatywnie niewielka, mamy ich bowiem jedynie dziesięć.

Poszczególne struktury czasownika pokrótce opisuje poniższa tabelka:

Tabela 3.1. Czasownik - koniugacja

Czasownik - koniugacja

Struktura	Termin ferrincki	Rama czasowa	Aspekt	Osoby (ilość)	Budowa
Bezokolicznik	Nonforme	-	-	-	fleksyjna
Czas teraźniejszy	Præsentis mirsain	teraźniejszość	uniwersalny	pełne	fleksyjna
Czas przeszły	Žûstras mirsain	przeszłość	dokonany	pełne	fleksyjna
Czas przyszły	Futuris mirsain	przyszłość	dokonany	pełne	fleksyjna
Czas przeszły ciągły	Marvilt žûstras mirsain	przeszłość	niedokonany	pełne	analityczna
Czas przyszły ciągły	Marvilt futuris mirsain	przyszłość	niedokonany	pełne	analityczna
Czas teraźniejszy dokonany	Marvilt præsentis mirsain	teraźniejszość	dokonany	pełne	analityczna
Czas przedprzyszły	Prefuturis mirsain	przyszłość	niedokonany	pełne	analityczna
Czas zaprzeszły	Prežûstras mirsain	przeszłość	dokonany	pełne	analityczna
Tryb rozkazujący	Procesil pěrnus	teraźniejszość	rozkaz	niepełne	fleksyjna
Tryb rozkazujący przeszły	Žûstras Procesil pěrnus	przeszłość	rozkaz	niepełne	fleksyjna
Tryb przypuszczający	Advirtěsal pěrnus	-	przypuszczenie	pełne	fleksyjna
Imiesłów przysłówkowy współczesny	Præsentis adsigral ernâsium	teraźniejszość	dokonany	-	fleksyjna
Imiesłów przysłówkowy przeszły	Žûstras adsigral ernâsium	przeszły	dokonany	-	fleksyjna
Imiesłów przysłówkowy przyszły	Futuris adsigral ernâsium	przyszły	dokonany	-	fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy czynny	Aktiv adjektal ernâsium	teraźniejszość	niedokonany	-	fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy bierny	Passiv adjektal ernâsium	teraźniejszy	dokonany	-	fleksyjna
Imiesłów przymiotnikowy przyszły	Futuris adjektal ernâsium	przyszły	uniwersalny	-	fleksyjna
Strona czynna	Aktiv darein	-	-	pełne	-
Strona bierna	Passiv darein	-	-	pełne	analityczna
Forma bezosobowa teraźniejsza	Nonpersonal præsentis forme	przyszły	uniwersalny	-	fleksyjna
Forma bezosobowa przeszła	Nonpersonal žûstras forme	przyszły	uniwersalny	-	fleksyjna

Wyjaśnienie znaczenia oraz stosowania poszczególnych struktur zostało zamieszczone w sekcji Gramatyka.

Podstawową formą czasownika w języku ferrinckim jest bezokolicznik. Składa się on z rdzenia oraz końcówki gramatycznej zbudowanej morfemu k poprzedzonego samogłoską oraz opcjonalnie spółgłoskami s, r lub n. Przykłady: ak, ik, êk, ask, ark, isk, irk. Końcówka ta usuwana jest podczas odmiany, lecz nie wolno o niej w ogóle zapominać. Niekiedy bowiem do danej formy przypisane są dwa morfemy, a ich wybór zależy właśnie od rodzaju ostatniej samogłoski bezokolicznika.

Czasowniki ferrinckie dzielą się na trzy grupy: regularne, modalne oraz nieregularne. Te należące do pierwszych dwóch grup odmieniają się według ogólnych wzorów, natomiast w trzeciej każdy czasownik ma specyficzne formy. Jest ona na szczęście relatywnie niewielka, a omówiona zostanie w następnym rozdziale.

3.1.1. Czasowniki regularne

Do grupy regularnej zaliczają się prawie wszystkie czasowniki, jakie istnieją w języku ferrinckim. Odmieniają się one według wspólnego wzoru:

Tabela 3.2. Czasowniki regularne - koniugacja

Czasowniki regularne - koniugacja

Struktura	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszy	-i, -ei	-ian, -iæn	-êt	-êt	-mi	-mis	-û, -on	-û, -on
Czas przeszły	-ant, -ænt	-æt	-t, -it	-tê	-r, -er	-ier	-ies	-ieŝ
Czas przyszły	-s, -is	-st, -ist	-e	-e	-æ	-en	-as	-æs
Tr. rozkazujący		-ex			-eim	-emi
Tr. rozkazujący przeszły		-ux			-ǎm	-ami
Tr. przypuszczający	-mai	-dai	-kai	-rai	-měj	-něj	-věj	-věj

Uwagi:

TER, 1, 2 os. lp. - końcówki -ei i -iæn stosujemy, gdy końcówka bezokolicznika zaczyna się na i, ei, e lub zawiera spółgłoskę s/r/n.
TER 3 os. lp. - w slangach, a nawet niekiedy w mowie potocznej (szczególnie w dialekcie ravengardzkim) końcówkę tę czyta się jako /a/.
TER 3 os. lm. - końcówka -on stosowana do czasowników zawierających w końcówce samogłoskę ô.
PRZESZŁY 1 os. lp. - drugi wariant końcówki stosowany, gdy końcówka bezokolicznika zawiera i, â, æ.
PRZESZŁY 3 os. lp. - drugi wariant używamy, gdy temat zakończony na -t, -d, -vn, -hr, -ghn, -rb.
PRZESZŁY 1 os. lm. - końcówkę -r stosujemy, gdy temat zakończony jest na samogłoskę.
PRZYSZŁY 1, 2 os. lp. - końcówki z samogłoskami stosujemy, gdy temat zakończony na -z, -ĉ, -c, -g, -vn, -h, -ghn, -x, a dla drugiej osoby także -t i -d. Dodatkowo jeżeli temat zakończony jest na -s, -sh, to spółgłoski te razem -s- należącym do końcówki tworzą -ŝ. Przykład: gesik - geŝ, geŝt.
TR. PRZYPUSZCZAJĄCY - jeżeli początkowa spółgłoska końcówki powtarza się także w ostatniej grupie spółgłoskowej tematu, pomiędzy tymi elementami pojawia się wstawne -e-: virbak » virberai

W czasie teraźniejszym alternacjom ulegają na końcu tematu spółgłoski -s, -c, -z: nersôk » nerŝi, arcak » arĉjen, wramǔzik » wramǔžêt. Wyjątkami od tej reguły są czasowniki gesik (dawać), ramsek (kopać), sherzuk (szarżować) i rûdifcêk (okrążać).

Jeśli w wyniku zetknięcia się końcówek 1 i 2 os. lm. cz. ter. z tematem czasownika powstanie grupa trzech spółgłosek, środkowy fonem ulegnie zanikowi: rûdifcêk » rûdifmi.

Czasownik z tematem spółgłoskowym (tj. niezawierającym samogłosek) odmienia się na dwa sposoby:

Jeśli końcówka bezokolicznika nie zawiera spółgłosek s/r/n, samogłoskę końcówki przenosimy między obie spółgłoski tematu: prak » pari.
Gdy te spółgłoski występują, z formy bezokolicznika usuwamy tylko k. slesk » slesi.

Rzeczownik odsłowny tworzy się, przenosząc akcent na ostatnią sylabę wyrazu. W piśmie zaznaczane jest to silnym k. Jeśli końcówka bezokolicznika zawiera dodatkowe spółgłoski, w rzeczowniku odsłownym są one pomijane: venak » venack, slesk » sleck.

3.1.2. Czasowniki modalne

Czasowniki modalne są specyficzną grupą czasowników zwaną czasami ułomną. Jest tak dlatego, że nie mogą one występować samodzielnie; zawsze musi określać je dodatkowy czasownik w bezokoliczniku. Dodatkowo nie posiadają trybu rozkazującego, lecz istnieją w nich fleksyjne końcówki dla większej liczby czasów. Czasowniki modalne wreszcie nie mogą występować w czasach analitycznych. Ich wzór odmiany wygląda następująco:

Tabela 3.3. Czasowniki modalne - koniugacja

Czasowniki modalne - koniugacja

Struktura	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm.
Czas teraźniejszy	-im	-es	-a	-a	-vis	-věse	-vesun
Czas przeszły	-um	-us	-u	-uw	-nein	-næ	-nis
Czas przyszły	-s	-t	-	-æ	-agh	-ěghe	-emi
Cz. teraźniejszy dokonany	an- -em	an- -on	an- -i	an- -i	æn- -vin	æn- -ve	æn- -iž
Cz. zaprzeszły	-u	-ej	-iyu	-iyu	-sid	-sǔd	-sǔ
Tr. przypuszczający	-me	-de	-ke	-re	-měj	-něj	-věj

W czasie teraźniejszym przed podaną w tabelce końcówką pojawia się także an lub æn w zależności od osoby (pojedyncza, mnoga). Te same morfemy występują także w czasie teraźniejszym dokonanym, lecz już jako przedrostki.

3.1.3. Czasowniki nieregularne

Tabela 3.4. Czasowniki nieregularne - czas teraźniejszy

Czasowniki nieregularne - czas teraźniejszy

Słowo	Tłum.	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
missæk	wiedzieć	misti	misien	mistêt	mistêt	miŝmi	miŝmis	mishû	mishû
pranâsk	pracować	prani	praniæn	pranêt	pranêt	pramti	pramtis	pramton	pramton
klerusk	widzieć	klerti	klertiæn	klerêt	klerêt	klermi	klermis	klermû	klermû
shertak	płacić	shierti	shierten	shierêt	shierêt	shiermi	shiermis	shiertû	shiertû
ĉemuk	trzymać	ĉemti	ĉemtiæn	ĉemêt	ĉemêt	ĉemi	ĉemis	ĉemû	ĉemû
darêk	dawać	deri	deren	derêt	derêt	darmi	darmis	darû	darû

Tabela 3.5. Czasowniki nieregularne - czas przeszły

Czasowniki nieregularne - czas przeszły

Słowo	Tłum.	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
missæk	wiedzieć	miŝant	miŝæt	miŝt	miŝtê	miŝter	miŝtier	mishties	mishties
pranâsk	pracować	prant	prenæt	prent	prentê	perter	pertier	perties	perties
klerusk	widzieć	klerât	kleræt	klert	klertê	klerter	klertier	klerties	klerties
shertak	płacić	shervant	shervæt	shert	shertê	sherter	shertier	sherties	sherties
ĉemuk	trzymać	ĉemt	ĉemti	ĉemt	ĉemtê	ĉemter	ĉemtier	ĉemties	ĉemties
sevak	brać	sevant	sevæt	sevet	seveti	sevter	sevtier	sevties	sevties
venak	wziąć	viant	vêse	vêsin	vêsin	viser	visě	viseŝ	viseŝ

Tabela 3.6. Czasowniki nieregularne - czas przyszły

Czasowniki nieregularne - czas przyszły

Słowo	Tłum.	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
faŝirk	robić	fashes	fashest	fashe	fashe	fashæ	fashen	fashas	fashæs
pranâsk	pracować	parnis	parnist	parne	parne	parnæ	parnen	parnas	parnæs

Osobno zestawiliśmy dwa główne czasowniki nieregularne: być i mieć:

Tabela 3.7. Czasownik "być" (sask)

Czasownik "być" (sask)

Struktura	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszy	se	sěn	sas	sas	beim	beis	shâ	shâ
Czas przeszły	pent	pit	pai	pait	farte	fěrt	fěres	fěrsi
Czas przyszły	seis	seist	sǔt	sǔth	sǎchi	sachen	saches	sachæ
Czas teraźniejszy dokonany	sanvi	sanven	sepai	sepait	sharte	shert	shartu	shartu
Tr. rozkazujący		eax			exi	emti

Końcówki trybu przypuszczającego łączą się z 1. os. cz. ter. lp.

Tabela 3.8. Czasownik "mieć" (hatuik)

Czasownik "mieć" (hatuik)

Struktura	1 os. lp.	2 os. lp.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
Czas teraźniejszy	hati	hatien	havêt	havêt	hathemi	hathemis	hathû	hathû
Czas przeszły	havnant	havnæt	hant	hantê	hanter	hantier	hants	hants
Czas przyszły	haves	havest	havi	have	havæs	haven	havas	havas
Tr. rozkazujący		hatte			hattem	hattmi
Tr. rozkazujący przeszły		hattu			hattum	hattmi

Tryb przypuszczający tworzony regularnie.

W trybie rozkazującym nieregularne formy mają czasowniki:

estik » est (iść)
cestik » cestai (jechać)
sevak » sev (brać)
cěnk » cěn (podejść, pochodzić)
klerusk » kler (widzieć, patrzeć)
faŝirk » faŝt (robić)
gostik » gost (zakładać się)
žirk » žirlen (żyć)

3.1.4. Imiesłowy

W języku ferrinckim występuje sześć imiesłowów, które zachowują się tak, jak części mowy, od których zostały utworzone.

Imiesłowy przysłówkowe posiadają następujące końcówki:

-ath - uprzedni
-eth - współczesny
-ith - przyszły

Dla imiesłowów przymiotnikowych są to:

-ilt, -til - bierny (teraźniejszy)
-ils, -sil - czynny (teraźniejszy)
-ilk, -kil - przyszły

W liczbie mnogiej dodajemy -s.

3.1.5. Formy analityczne

Żaden język naturalny nie może zostać dokładnie zaszufladkowany, np. jako fleksyjny. Oznaczenie go taką etykietką oznacza w rzeczywistości, że dominują w nim takie a takie elementy, co oczywiście nie wyklucza występowania innych form. Podobnie jest w ferrinckim. Istnieje grupa struktur gramatycznych tworzonych analitycznie, tj. poprzez kombinację dwóch wyrazów bazowych. Są to głównie czasy, gdzie taki typ konstrukcji przeważa nad mechanizmami fleksyjnymi (3:5). To właśnie od nich zaczniemy.

Czas analityczny składa się z dwóch czasowników: głównego i posiłkowego. Możemy sami zdecydować, którym z nich określimy osobę, rodzaj oraz liczbę. Powszechnie przyjęty jest szyk, w którym operator stoi na drugim miejscu. Dobór poszczególnych parametrów ilustruje poniższa tabela:

Tabela 3.9. Czasy analityczne

Czasy analityczne

Nazwa	Operator	Czas operatora	Czas czasownika głównego
Przeszły ciągły	sask	Przeszły	Przeszły
Przyszły ciągły	sask	Przyszły	Przyszły
Teraźniejszy dokonany	sask	Teraźniejszy	Teraźniejszy
Przedprzyszły	sask	Teraźniejszy	Przyszły
Zaprzeszły	venak	Przeszły	Przeszły

Przykład: czasownik nersôk we wszystkich czasach analitycznych:

przeszły ciągły - nersant pai lub nerst pent.
przyszły ciągły - nersis sǔt lub ners seis.
teraźniejszy dokonany - nersi sas lub nersêt se.
przedprzyszły - nersi sǔt lub nersêt seis.
zaprzeszły - nersant vêsin lub nerst viant.

Formy bezosobowe teraźniejszą i przeszłą tworzy się poprzez dodanie do 3 os. lp. czasu teraźniejszego lub przyszłego partykuły zun, np. estêt zun (chodzi się), estit zun (chodzono).

Strona bierna budowana jest z czasownika być połączonego z imiesłowem przymiotnikowym czynnym lub biernym. Inaczej tworzy się tu czasy analityczne. Imiesłów czynny daje czasy ciągłe, a bierny "zwykłe". W czasie teraźniejszym zawsze stosujemy bierny. Jeśli być jest w cz. teraźniejszym dokonanym, wtedy z imiesłowem czynny otrzymujemy właśnie ten czas, a z biernym zaprzeszły. Nie istnieją formy przedprzyszłe strony biernej. Przykłady:

Przykład 3.1. Strona bierna - czas przeszły ciągły

Sæ nadur sas bêtilt craŝ (sur ann) thri anes.
Ten dom-M być-T3P budować-IPB już (od) trzy-M rok-MM.
Ten dom jest budowany już trzy lata.

Przykład 3.2. Strona bierna - czas teraźniejszy

Sæ nadur pai bêtils sur thri anam.
Ten dom-M być-PE3P budować-IPC temu trzy-M rok-DM.
Ten dom był budowany trzy lata temu.

W domyśle: był w budowie.

Przykład 3.3. Strona bierna - czas przeszły

Sæ nadur pai bêtilt sur thri anam.
Ten dom-M być-PE3P budować-IPB temu trzy-M rok-DM.
Ten dom został zbudowany trzy lata temu.

3.2. Rzeczowniki

Wzorów deklinacyjnych jest 11: sześć dla rodzaju męskiego i pięć dla żeńskiego. Między częścią z nich nie ma zbyt dużych różnic. W rodzaju męskim występuje rozróżnienie na rzeczowniki męskożywotne oraz męskonieżywotne. Do tej pierwszej kategorii zaliczamy wszystkie nazwy własne (także miast, gór, krain itp.), imiona, wszystkie określenia ludzi i nazwy zwierząt. Do drugiej pozostałe rzeczowniki.

W języku ferrinckim występuje synkretyzm (identyczność) części końcówek w niektórych formach, stąd też przy czytaniu należy kierować się nie tylko formą wyrazu, ale też kontekstem, w jakim została ona użyta. Przydaje się również znajomość formy bazowej. Oto przykład: dla deklinacji I i II celownik liczby pojedynczej posiada końcówkę ash. Posiada ją również celownik, ale już liczby mnogiej w deklinacji VI.

Synkretyzm końcówek spotkać można także w obrębie tej samej deklinacji. Np. deklinacje I, II i III nie posiadają własnej formy dla biernika, tylko "pożyczają" końcówki od mianownika lub dopełniacza. Czasem w obrębie tego samego wzoru odmiany synkretyzm pojawia się jedynie dla niektórych wyrazów. Szczególnie widoczne jest to w deklinacji V. Jeżeli odmieniany według niej wyraz kończy się na is, w liczbie pojedynczej zachodzi bardzo rzadka w j. ferrinckim identyczność form mianownika i wołacza.

3.2.1. Wzory deklinacji

3.2.1.1. I Deklinacja

Tabela 3.10. I deklinacja - rodzaj męski

I deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	stǔdent-	stǔdent-s [ -es ]
Dopełniacz	stǔdent-ěr	stǔdent-ěs
Celownik	stǔdent-ash	stǔdent-æs
Biernik	stǔdent-ěr	stǔdent-ěs
Ablatyw	stǔdent-ǎn	stǔdent-ǎl
Wołacz	stǔdent-iŝ	stǔdent-imon

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskożywotne pasujące do deklinacji drugiej i trzeciej. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne. Ponadto rzeczowniki z końcówkami ash oraz esh wymieniają je na kolejno: is oraz as. Końcówka es w mianowniku liczby mnogiej jest stosowana, kiedy temat rzeczownika kończy się na /s/, /c/, /z/, /ž/, /ŝ/, /ĉ/.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + (r t d) poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Gramor » Gramrěr. W przypadku /r/ grupa ta może być poprzedzona także przez st lub sp.

W końcówkach ex, ax, ix głoska x wymienia się na c.

3.2.1.2. II Deklinacja

Tabela 3.11. II deklinacja - rodzaj męski

II deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	varât-	varât-as
Dopełniacz	varât-ěr	varât-ies
Celownik	varât-ash	varât-æs
Biernik	varât-	varât-as
Ablatyw	varât-in	varât-il
Wołacz	varât-iŝ	varât-imain

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskonieżywotne zakończone na spółgłoski przestankowe (np. p, t, d), palatalizowane (np. ŝ), nosowe (n) oraz na v. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + (t d) poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Navêt » Navtěr.

3.2.1.3. III Deklinacja

Tabela 3.12. III deklinacja - rodzaj męski

III deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	lorin-	lorin-es
Dopełniacz	lorin-ěr	lorin-ies
Celownik	lorin-iesh	lorin-æs
Biernik	lorin-	lorin-es
Ablatyw	lorin-ien	lorin-ul
Wołacz	lorin-iŝ	lorin-ain

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki męskonieżywotne zakończone pozotałe spółgłoski. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne. Ponadto rzeczowniki z końcówkami ash oraz esh wymieniają je na kolejno: is oraz as. Wyjątkiem od reguły jest wyraz nadur (dom) odmieniany według wzoru drugiego.

Dla rzeczowników zakończonych na samogłoskę/dyftong + r poprzedzoną przez pojedynczą spółgłoskę lub grupy st, sp, w procesie odmiany samogłoska ulega zanikowi: Gramor » Gramrěr.

3.2.1.4. IV Deklinacja

Tabela 3.13. IV deklinacja - rodzaj męski

IV deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	trûv-er	trûv-ries
Dopełniacz	trûv-ěr	trûv-rež
Celownik	trûv-rêsh	trûv-ris
Biernik	trûv-re	trûv-res
Ablatyw	trûv-run	trûv-rel
Wołacz	trûv-raŝ	trûv-reŝ

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki zakończone na grupę er. Nie występuje tu podział na męskożywotność i męskonieżywotność.

3.2.1.5. V Deklinacja

Tabela 3.14. V deklinacja - rodzaj męski

V deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	pritiv-us [ s ], [ m ]	pritiv-ent, [ i ]
Dopełniacz	pritiv-am	pritiv-enti
Celownik	pritiv-ein	pritiv-ain
Biernik	pritiv-æ	pritiv-es
Ablatyw	pritiv-em	pritiv-ul [ *l ]
Wołacz	pritiv-is	pritiv-e

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki zakończone końcówkami samogłoska/dyftong + (s, m). Samogłoska z formy podstawowej pojawia się także w liczbie mnogiej mianownika i ablatywu. Dla tego wzoru nie zachodzi rozróżnienie na deklinację męskożywotną i nieżywotną, stąd też wysoce niepoprawne jest odmienianie rzeczowników tej grupy według wzoru I.

W formach mianownika oraz ablatywu w końcówce znajduje się samogłoska z formy podstawowej, tj. jeżeli wyraz miał końcówkę as, w liczbie mnogiej będzie ax oraz al. Końcówkę i w mianowniku lm. stosujemy dla rzeczowników zakończonych na m.

3.2.1.6. VI Deklinacja

Tabela 3.15. VI deklinacja - rodzaj męski

VI deklinacja - rodzaj męski

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	lativ-o [ o, u, ǔ, un, on ]	lativ-es
Dopełniacz	lativ-un	lativ-ěs
Celownik	lativ-ash	lativ-â
Biernik	lativ-u	lativ-es
Ablatyw	lativ-i	lativ-i
Wołacz	lativ-is	lativ-e

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki zakończone na samogłoski o, u, ǔ, un, on. Cztery rzeczowniki pasujące do tej grupy: sapeiro, damun, cretivu oraz karvun są męskożywotne i odmieniają się według I-szej deklinacji, pozbawione końcówek. Dla pozostałych wyrazów nie ma rozróżnienia na męskożytowność i nieżywotność.

3.2.1.7. VII Deklinacja

Tabela 3.16. VII deklinacja - rodzaj żeński

VII deklinacja - rodzaj żeński

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	liber-a	liber-æ
Dopełniacz	liber-em	liber-ain
Celownik	liber-ê	liber-ês
Biernik	liber-eh	liber-ǔm
Ablatyw	liber-û	liber-il
Wołacz	liber-in	liber-ami

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki żeńskie zakończone na a lub ai. W tym drugim przypadku między temat, a końcówkę dodajemy jeszcze głoskę u, np. vêtai » vêtuem. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne.

3.2.1.8. VIII Deklinacja

Tabela 3.17. VIII deklinacja - rodzaj żeński

VIII deklinacja - rodzaj żeński

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	karr-ain	karr-æs
Dopełniacz	karr-ane	karr-anes
Celownik	karr-anu	karr-anus
Biernik	karr-ian	karr-ias
Ablatyw	karr-ani	karr-anis
Wołacz	karr-ana	karr-anaŝ

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki żeńskie zakończone na ain. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne. Proszę zwrócić uwagę, że we wszystkich przypadkach poza dopełniaczem liczba mnoga tworzona jest poprzez proste dodanie ĉ do końcówki liczby pojedynczej.

3.2.1.9. IX Deklinacja

Tabela 3.18. IX deklinacja - rodzaj żeński

IX deklinacja - rodzaj żeński

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	ospeir-e [ ie ], [ ě ]	ospeir-æ
Dopełniacz	ospeir-iem	ospeir-eli
Celownik	ospeir-ê	ospeir-els
Biernik	ospeir-ieh	ospeir-iegh
Ablatyw	ospeir-ia	ospeir-el
Wołacz	ospeir-ian	ospeir-emi

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki żeńskie zakończone na e, ie lub ě. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne.

3.2.1.10. X Deklinacja

Tabela 3.19. X deklinacja - rodzaj żeński

X deklinacja - rodzaj żeński

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	viss-ein	viss-ěs
Dopełniacz	viss-ene	viss-enes
Celownik	viss-enu	viss-enus
Biernik	viss-ien	viss-ies
Ablatyw	viss-eni	viss-enis
Wołacz	viss-ena	viss-enaŝ

3.2.1.11. XI Deklinacja

Tabela 3.20. XI deklinacja - rodzaj żeński

XI deklinacja - rodzaj żeński

Przypadek	L. pojedyncza	L. mnoga
Mianownik	nosp-i [ -æ ]	nosp-es
Dopełniacz	nosp-e	nosp-ěs
Celownik	nosp-ain	nosp-ash
Biernik	nosp-u	nosp-es
Ablatyw	nosp-en	nosp-e
Wołacz	nosp-eŝ	nosp-eŝ

Według tego wzoru odmieniają się rzeczowniki żeńskie zakończone na i oraz æ. Zachodzą tutaj alternacje deklinacyjne.

3.2.2. Policzalność

Niektóre rzeczowniki nie posiadają liczby pojedynczej lub mnogiej. Nazywa się je wtedy niepoliczalnymi, bowiem nie można ich odmienić przez liczby. Pokażemy to na przykładzie słowa aqua (woda). Posiada ono wyłącznie liczbę pojedynczą, ponieważ wody jako takiej policzyć się nie da. Nie możemy powiedzieć, że w tej szklance mamy jedną wodę, a w tamtej dwie wody. Z reguły rzeczownikami niepoliczalnymi posiadającymi wyłącznie liczbę pojedynczą są słowa oznaczające zjawiska i obiekty, których nie da się jednoznacznie podzielić na pojedyncze egzemplarze (np. ciała sypkie, płynne itp.). Istnieje też pewna grupa słów zwyczajowych należących do tej grupy.

Inne języki z rodziny północnoyermeńskiej dopuszczają możliwość użycia liczby mnogiej takich rzeczowników, lecz zmienia się wtedy ich znaczenie - utworzone tak słowa dotyczą zbiorników zawierających daną rzecz itp. Język ferrincki jest wyjątkiem. Tutaj należy dodać przedrostek sǔb: aqua » sǔbaqua.

Cechą niepoliczalnych rzeczowników posiadających jedynie liczbę mnogą jest to, iż nie stawiamy przed nimi przedimka określonego. Dozwolona jest wyłącznie forma aqua, natomiast sæ aqua jest błędne.

Inną możliwością jest brak liczby pojedynczej. W tej grupie słowa zostały dobrane zwyczajowo, tj. komuś w przeszłości tak się powiedziało i tak zostało do dnia dzisiejszego. Przyjmujemy, że to jest liczba mnoga i tyle. Jednym z takich rzeczowników jest bacrex (spodnie). Odmieniamy je wyłącznie według wzoru liczby mnogiej, podobnie też traktujemy je w zdaniach:

Przykład 3.4. Rzeczowniki posiadające wyłącznie liczbę mnogą

Sǔh bacres shâ grajnil.
Spodnie-MM być-T3M zielony-M.
Spodnie są zielone.

W ich przypadku należy pamiętać, że zawsze występują z przedimkiem określonym: sǔh bacrex..

3.2.3. Rzeczownik ogólny

Rzeczownik ogólny jest specyficznym wyrazem, bowiem można im zastąpić każde inne słowo należące do tej części mowy. Zazwyczaj używany jest więc do unikania powtórzeń. Znajduje także zastosowanie przy przymiotnikach, które w zasadzie są nieodmienne. Za jego pomocą można utworzyć od nich rzeczownik oznaczający "obiekt posiadający daną cechę".

Odmiana wygląda następująco:

Mianownik - man
Dopełniacz - mæs
Celownik - mear
Biernik - mæs (dla męskożywotnych) lub man
Ablatyw - mis
Wołacz - mirê

Przedimek bezpośrednio przed rzeczownikiem ogólnym pojawić się nie może. W kombinacji z przymiotnikami stoi on zawsze przed przymiotnikiem (gdy niezbędny).

3.2.4. Przedimki

W języku ferrinckim przed rzeczownikami może pojawiać się przedimek określony sæ lub dla liczby mnogiej - sǔh. Zaznacza on, że obiekt opisywany przez dany wyraz został już określony. Dokładne wyjaśnienie znaczenia oraz miejsc jego użycia w sekcji "Gramatyka".

W zależności od dialektu funkcjonuje wiele wariantów wymowy przedimka. Pokazuje to poniższy wykaz, przy czym jest to jedynie zapis wymowy. W piśmie przedimek wszędzie wygląda podobnie.

Dialekt ravengardzki - sem, sugh
Dialekt astański - si, su
Dialekt norleński - son, suk
Gwara górska Ferrintu - sjen, sjug
Gwara pomorska Ferrintu - zaam, zuk

3.3. Przymiotniki i przysłówki

Przymiotniki i przysłówki wywodzą się z jednego rdzenia. Większość wyrazów należących do obu tych części mowy ma identyczne rdzenie, stąd też omawiane są w jednym rozdziale. Przymiotniki służą do określania rzeczowników, a przysłówki - czasowników. Obie części mowy są nieodmienne, aczkolwiek podlegają stopniowaniu opisującemu natężenie cechy.

3.3.1. Przymiotnik

Przymiotnikiem może być w języku ferrinckim dowolny rzeczownik, albo też i rdzennie przymiotnikowy wyraz. Odmienia się on jedynie przez liczbę stojącą zawsze w zgodzie z liczbą rzeczownika. Formę mnogą tworzymy, dodając -s lub -es, jeśli temat kończy się na /s/, /c/, /z/, /ž/, /ŝ/, /ĉ/. Temat rdzennych przymiotników kończy się na jedną z poniższych końcówek:

-al, -als
-el, -es
-il, -is
-i, -in
-an, -enes
-art, -ertes
-ent, -ents
-rth, -rts
-nk, -nex
-ǎd, -ǎds

W zdaniach przymiotnik tradycyjnie znajduje się przed rzeczownikiem, aczkolwiek w teorii poprawny jest również szyk odwrotny. Przykłady: ferrinti system/ferrintin systemes (ferrincki system - ferrinckie systemy), bril fagas/bris fagaŝ (wysoki człowiek - wysocy ludzie).

Jak wspomnieliśmy, także rzeczownik może pełnić tę samą rolę, co przymiotnik, tj. określać inny rzeczownik. Odmienia się wtedy jedynie przez liczbę zgodnie z podanymi wyżej regułami, ale nie zawsze. Jeśli temat określanego rzeczownika rozpoczyna się od tych samych głosek, co determinujące rodzaj końcówki liczby mnogiej, końcówki tej w ogóle nie dodajemy. Przykłady: vlak stazzia (stacja kolejowa) - vlak stazziæ (stacje kolejowe), ale już prantum despet (budynek będący miejscem pracy) - prantums despets.

3.3.2. Przysłówek

Przysłówki stopniowalne zakończone są na -ow. Niestopniowalne nieposiadają ściśle określonej końcówki. Przykłady: chinow colibirk (silnie kołysać), provêsai žirk (żyć dawno temu).

Pewna grupa przysłówków służy wzmacnianiu siły przymiotników i innych przysłówków. Samo słowo gradæl oznacza szybki i nie ma tu żadnych dodatkowych podtekstów. Porównajmy zdania:

Przykład 3.5. Przysłówki 1

Sæ chancestus sas grǎd.
(Ten) samochód jest szybki.

Opisywany pojazd odznacza się dużą szybkością.

Przykład 3.6. Przysłówki 2

Sæ chancestus sas verrow grǎd.
(Ten) samochód jest bardzo szybki.

Opisywany pojazd odznacza się nadzwyczajną szybkością; jesteśmy nią zafascynowani i chcemy to podkreślić.

3.3.3. Stopniowanie

Jakościowe przymiotniki i przysłówki języka ferrinckiego podlegają stopniowaniu, które określa nasilenie cechy. Wyróżniamy trzy stopnie: zwykły, wyższy i najwyższy. Stopień wyższy tworzymy poprzez wstawienie ž pomiędzy temat i końcówkę przymiotnika/przysłówka: gradæl » gradžæl, chyba że temat kończy się na s, c lub z. Głoski te ulegają wtedy alternacjom. Kiedy na końcu tematu występuje grupa spółgłoskowa, usuwamy z niej ostatnią spółgłoskę: klitril » klitžil.

Nieregularne formy stopnia wyższego posiadają jedynie cztery przymiotniki oraz jeden przysłówek:

dobry: ǎndal » feržil
zły: sinal » karžil
duży: hirel » heršal
mały: numil » milžal
zły: verrow » feržow

Stopień najwyższy powstaje zawsze regularnie od stopnia wyższego poprzez dodanie przedrostka wien-: regal » wienregžal.

3.4. Zaimki

Zaimek jest to dosyć uniwersalna część mowy. Dziedziczy on cechy części mowy, którą potrafi zastąpić, stąd też mówimy o zaimkach rzeczownikowych, przymiotnikowych, czasownikowych i przysłówkowych. Inny podział dzieli zaimki ze względu na ich funkcje. Zaimki osobowe określają podmiot w zdaniu, dzierżawcze - przynależność itd.

3.4.1. Zaimki osobowe

Zaimek osobowy pozwala na określenie podmiotu w zdaniu. Należy pamiętać, iż ta informacja zazwyczaj włączona jest w czasownik, więc nie trzeba jej podwajać, chyba że chce się ten fakt podkreślić. Jest to zaimek rzeczownikowy, zatem odmienia się przez przypadki. Może być stosowany do zastępowania rzeczowników, by uniknąć powtórzeń, jednak wtedy musi stać z nimi w związku zgody. Oznacza to, że jeżeli nasz bazowy czasownik jest rodzaju żeńskiego, w liczbie pojedynczej w bierniku, podobną konfigurację musimy dobrać dla zaimka.

W mianowniku trzeciej osoby liczby pojedynczej występuje szczątkowe rozdzielenie na rodzaj męski i nijaki, niewystępujący nigdzie indziej. Formy nijakiej używa się, gdy mamy do czynienia z jakimś nieznanym przedmiotem wywołującym silne emocje.

Tabela 3.21. Zaimki osobowe

Zaimki osobowe

Słowo	1 os. lp.	2 os. lp. rm.	2 os. lp. rż.	3 os. lp. rm./rn.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm. rm.	3 os. lm. rż.
Mianownik	ta	thæ	thæl	vil, thǔ	sil	milli	nilli	villi	vellě
Dopełniacz	tai	thei	thei	vai	sai	millem	nillem	villem	vellem
Celownik	tâ	thô	thô	vô	sâ	millê	nillê	villê	villê
Biernik	an	then	then	vem	sem	milleh	nilleh	villeh	velleh
Ablatyw	tæm	thiem	dhiem	væm	sæm	millô	nillô	villô	vellô
Wołacz	ta	ti	ti	vil	sil	milli	nilli	villi	vellě

Biernik, 1 os. lp. - tam nie ma literówki. Forma tego zaimka w tym przypadku to właśnie an. Wspominamy o tym, bowiem wielu czytelników pisze do nas w tej sprawie, sądząc że to pomyłka.

3.4.2. Zaimek osobowy zwrotny

Język ferrincki nie posiada rodzaju nijakiego, stąd też wszystkie rzeczowniki nieożywione oraz ożywione mają przypisany umownie rodzaj męski lub żeński. W złożonych wypowiedziach może to powodować pewnego rodzaju komplikacje i niedomówienia, gdy np. pragniemy wprowadzić do nich dwa rzeczowniki żeńskie, a później się do nich z odróżnieniem odnosić.

Nazwy "zaimek osobowy zwrotny" nie należy mylić z "zaimkiem zwrotnym", gdyż wywodzi się ona z pierwotnego jego zastosowania, a mianowicie odwoływania się do podmiotu w poprzedniej części zdania złożonego (zwrot w tył). Obecnie ma on także jeszcze jedno użycie.

Zaimek osobowy zwrotny jest rodzajem zwykłego zaimka osobowego. Jedyną różnicą jest dodatkowa końcówka: -t lub -k. W zdaniach współrzędnie złożonych pierwsza wskazuje na podmiot poprzedniej frazy, druga na obiekt. W pozostałych zdaniach stosuje się jedynie pierwszą z końcówek, która pełni wtedy rolę czwartej osoby. Oznacza to, że można zaznaczać w mowie fizyczne rozróżnienie w zaimkach trzeciej osoby odnoszących się do dwóch różnych obiektów. Pamiętajmy, że w tym przypadku obiekt jest szerszym pojęciem. Dotyczy on również przynależności, np. Sæ wintêsa Annem.

Przykład 3.7. Zaimki osobowe zwrotne

Sæ wintêsa pai verrow migra, ŝian sil gradow semt doprûktě.
Sukienka była bardzo ładna, więc ona szybko ją kupiła.

Zaimek osobowy zwrotny semt podkreśla, że odnosimy się tu do podmiotu poprzedniej frazy, czyli słowu wintêsa.

Przykład 3.8. Zaimki osobowe zwrotne

Sæ wintêsa Annem sas amon surtiga. Sil craŝ sas nonbreimilt sâk.
Sukienka Anny jest zbyt zniszczona. Już się jej nie podoba.

Forma sâk wskazuje, że chodzi tu o obiekt zdania poprzedniego, czyli o słowo Anna.

Przykład 3.9. Zaimki osobowe zwrotne w zdaniach pojedynczych

Peter tupsset vemt chancestæ.
Piotr zadrapał jego samochód.

vemt wskazuje, że nie był to samochód Piotra.

3.4.3. Zaimki dzierżawcze

Zaimek dzierżawczy pozwala nam na określenie przynależności przedmiotu: "mój dom", "twoje samochody". Pochodzi od przymiotnika, lecz w przeciwieństwie do niego posiada także szczątkową odmianę przez przypadki. Oprócz mianownika istnieje także forma biernikowa. Używamy jej, kiedy chcemy określić przynależność rzeczownika w bierniku (związek zgody).

Tabela 3.22. Zaimki dzierżawcze

Zaimki dzierżawcze

Słowo	1 os. lp.	2 os. lp. rm.	2 os. lp. rż.	3 os. lp. rm.	3 os. lp. rż.	1 os. lm.	2 os. lm.	3 os. lm.
Mianownik	mai	dai	dais	vai	rai	měj	něj	věj
Biernik	mek	dek	dewr	věm	sěm	měm	něm	věn

3.4.4. Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące pozwalają nam na wskazanie konkretnego obiektu, miejsca, momentu. Każdy z nich posiada dwa stopnie odległości: bliższy oraz dalszy. Pierwszy z wariantów może być "ściągnięty" z 3 os. lp. czasownika "być" (sas), tworząc jeden wyraz i skracając wymowę.

Tabela 3.23. Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące

Dotyczy	F. bliższa	F. bliższa + ściągnięcie	F. dalsza
Miejsce	Hean	Heans	Poĉ
Czas	Nâdez	Nâdeth	Sǔpeir
Osoba	Sidt	Sěds	Sêvi
Rzecz	Thǔ	Thǔs	Thæs
Ilość	Žallai	Žallais	Žilver

Forma bliższa wskazuje na obiekty będące w naszym bezpośrednim zasięgu. Forma dalsza opisuje przedmioty będące poza naszym bezpośrednim zasięgiem. Jeśli chodzi np. o kategorię osoby lub miejsca, sprowadza się do zwykłej odległości między rozmówcą, a opisywanym obiektem. Czas dalszy określa inny moment, najczęściej w przeszłości. Forma dalsza od ilości dotyczy dostępności.

Przykład 3.10. Ilość - forma bliższa

Žallai linanus tûgei.
Tyle ziem mam we władaniu.

Ziemie te są już w naszym zasięgu.

Przykład 3.11. Ilość - forma bliższa

Žilver linanes allein covim konquirk.
Tyle ziem jeszcze potrzebuję zająć.

Mówimy o ziemiach będących poza naszym zasięgiem.

Domyślnie każdy zaimek wskazujący posiada tylko formę mianownika. Rzeczowniki określające posiadają przypadek dopasowany do części mowy, od jakiej pochodzi zaimek wskazujący (np. rzecz, osoba - także mianownik; ilość - dopełniacz). Jeśli zachodzi konieczność zmiany przypadku, formę zmienia właśnie rzeczownik określający, a gdy takiego nie ma - stosuje się rzeczownik ogólny. Uwaga: zaimki wskazujące mają charakter twierdzący, dlatego nie można ich używać w pytaniach. Wykorzystuje się tam zaimki pytajne.

Warianty ściągnięte są jednocześnie czasownikami i zaimkami.

3.4.5. Zaimki pytajne

Zaimki pytajne pozwalają stawiać pytania szczegółowe odnośnie czasu, miejsca, cech oraz samego podmiotu. To, czy i przez co się odmieniają, zależy od części mowy, od której pochodzą, choć są tu pewne wyjątki.

Zaimki pytajne przysłówkowe pozwalają postawić pytania:

anis jak, jako
vier gdzie
žain kiedy
žaut ile
meso dlaczego
kansis z czego

Zaimki pytajne przymiotnikowe, w przeciwieństwie do przymiotników, odmieniają się przez przypadki, lecz występuje tu niepełny paradygmat. Nie istnieją formy wołacza, a ablatyw połączony jest z dopełniaczem. Każdy z nich posiada warianty w liczbie pojedynczej oraz mnogiej.

Tabela 3.24. Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące

Znaczenie	Liczba	Mianownik	Dopełniacz/ablatyw	Celownik	Biernik
Jaki	Pojedyncza	rem	rěmer	remus	rema
Jaki	Mnoga	rima	rimem	rimê	rimes
Który (wybór)	Pojedyncza	quis	quiyěr	quimes	quima
Który (wybór)	Mnoga	quese	quesěm	quenum	quese
Który (ilość)	Pojedyncza	koll	kolko	kollun	kollo
Który (ilość)	Mnoga	kolli	kolke	kolleh	kolli
Czyj	Pojedyncza	praŝ	prôm	prænes	preman
Czyj	Mnoga	prashi	prasha	prashum	prashi

Zaimek koll posiada pochodzenie slawijskie, o czym świadczy tak podobieństwo forma-znaczenie, jak i nawet zapożyczenie całej deklinacji, zupełnie niepodobnej do wzorców spotykanych w języku ferrinckim. Jest to także jedyny w językach północnoyermeńskich przypadek rozdzielenia znaczenia słowa "który" na dwa, stąd też kwestii różnic znaczeniowych poświęcimy tu odrobinę miejsca.

Rozpatrzmy sytuację pierwszą. Pewien człowiek kupił sobie dom i pragnie pokazać go koledze. Zaprosił go do dzielnicy, na miejsce przyjechali razem. Kolega rozgląda się po okolicy, po czym pyta: Quis ties dai nadur?, "który to twój dom?" Użyte tu zostało słowo quis, ponieważ kolega miał przed sobą wybór. Kilka domów i tylko jeden trafny. Odpowiedzią na to pytanie może być np. "Ten po prawej".

Teraz inna sytuacja. Pewien bardzo bogaty człowiek kupił sobie siedemnasty dom i pragnie zrobić z tej okazji koledze niespodziankę. Zabiera go do dzielnicy, pokazuje nowonabytą willę, a następnie mówi, że to jego. Kolega jest niezwykle zaskoczony i pyta się: Koll ties dai nadur?, "który to twój dom?/który to jest dom?" Pyta on tu się nie o wybór, ale o to, ile domów już zostało nabytych włącznie z nim samym. Odpowiedzią na to pytanie będzie "Siedemnasty".

Formę mnogą tego zaimka Ferrintczycy wykorzystują do formułowania pytań o ilość:

Przykład 3.12. Pytanie o ilość

Kolleh linanus tûgiæn?
Iloma ziemiami władasz?

Zaimek pytający rzeczownikowy służy do tworzenia pytań o podmiot: kto, co. Odmienia się przez wszystkie przypadki z wyjątkiem wołacza, a poszczególne jego formy wykorzystują gramatyki do pobieżnego określania ich znaczeń.

Tabela 3.25. Zaimki osobowe rzeczownikowe

Zaimki osobowe rzeczownikowe

Przypadek	Kto	Co
Mianownik	vue	shai
Dopełniacz	vute	sheit
Celownik	vuum	sheum
Biernik	vui	shai
Ablatyw	vuin	shin

Ogólny zaimek pytajny to tie. Bierze on udział w tworzeniu pytań.

Przykład 3.13. Zaimek "tie"

Tie subtrieviæn ens Tajgar?
Czy mieszkasz w Tajgarze ?

Także i zaimki pytajne rzeczownikowe mogą być ściągnięte z formą czasownika "być". Ściągnięcie odbywa się poprzez dodanie do nich końcówki -s: vue » vues. W pytaniach ściągnięciu ulega zawsze zaimek tie.

3.4.6. Zaimki nieokreślone

Zaimek nieokreślony tworzony jest od zaimka pytajnego i służy do zaznaczania nieokreśloności cechy. Przez słowo "nieokreśloność" rozumiemy tu brak dokładnej informacji, który uniemożliwia nam powiedzenie czegoś więcej.

Przedrostek se- dla zaimków rzeczownikowych, a en- dla pozostałych pozwala utworzyć podstawową formę nieokreśloną: sevue (ktoś), envier (gdzieś). Informuje on, że nadawca nie zna wartości cechy. W przypadku zaimka shai zachodzi alternacja sh:s.
Dodatkowy przyrostek -t informuje, że dana cecha może być dowolna: vuet (ktokolwiek). Taki zaimek przestaje być zaimkiem pytajnym, nie można więc ściągnąć go z czasownikiem "być". Może być za to używany jak normalna część zdania.
Przedrostek fen- tworzy formę nieokreśloną oznaczającą, że nie tylko nadawca, ale i wszyscy inni nie znają wartości danej cechy. Powstał on od dłuższej, idiomatycznej formy fenvas klerêt oznaczającej dosłownie "Bóg wie". W połączeniu z zaimkiem tworzyły się więc "Bóg wie kto", "Bóg wie ile".
Przedrostek sum- tworzy formę nieokreśloną oznaczającą, że nadawca wprawdzie zna wartość cechy, ale nie znają inni (a on sam widać nie jest zbyt skory do dzielenia się). Przykłady: sumvue "pewien człowiek".

3.4.7. Zaimki określone

Zaimki określone są przeciwieństwem nieokreślonych. Wyrażają, że dana cecha przyjmuje wszystkie wartości (kompletność) albo żadnej (brak). Istnieje również specyficzny zaimek określony nieposiadający swego odpowiednika wśród innych zaimków. Wyraża on jedność elementu.

Przedrostek eg- wyraża kompletność. W mowie potocznej głoska g często jest opuszczana. Przykłady: egvier (wszędzie); egžain (zawsze)
Przedrostek ir- pełni tę samą funkcję, co eg-, lecz dla zaimków rzeczownikowych.
Przedrostek ni- wyraża brak. Istnieje również zaimek nipell (lm. nipelt) wyrażający negację każdego wyboru spośród grupy obiektów (pl. tłum: żaden).

Zaimek określony rzeczownikowy występuje w kilku wariantach. Odmieniają się one identycznie, jak zaimki bazowe, od których zostały utworzone.

irvue, tłum. "wszyscy".
irshai, tłum. "wszystko".

Powyższe zaimki występują samodzielnie, tj. nie można powiedzieć np. irvue fagent (wszyscy ludzie). Zamiast tego, przedrostek ir- dodaje się bezpośrednio do rzeczownika, np. irfagent.

Istnieje jeszcze jeden zaimek określony wyrażający jedność elementu: "sam", "sama", "sami". Odmienia się go w następujący sposób:

Tabela 3.26. Jedność elementu

Jedność elementu

Przypadek	Lp.	Lm.
Mianownik	chan	chene
Dopełniacz	chen	cheněx
Celownik	chenum	chěnsh
Biernik	chan	cheni
Ablatyw	chanin	chenel
Wołacz	chaniŝ	chaniŝ

3.4.8. Tabela zaimków

Tabela 3.27. Tabela zaimkóe

Tabela zaimkóe

	Pytanie	F. bliższa	F. dalsza	Jakiś	Żaden	Każdy
KTÓRY (wybór)	quis	sidt/thǔ/hean	sêvi/thæs/poĉ	enquis	niquis	egquis
KTÓRY (ilość)	koll	žallai	žilver	enkoll	nikoll	egkoll
OSOBA	vue	sidt	sêvi	sevue	nivue	irvue
RZECZ	shai	thǔ	thæs	sesai	nishai	irshai
MIEJSCE	vier	hean	poĉ	envier	nivier	egvier
CZAS	žain	nâdez	sǔpeir	enžain	nižain	egžain
ILOŚĆ	žaut	žallai	žilver	enžaut	nishai	irshai
SPOSÓB	anis	šejj	-	enanis	nianis	eganis
PRZYCZYNA	meso	-	-	enso	-	-

3.5. Liczebniki

Liczebnik jest częścią mowy oznaczającą liczby oraz ilości. Istnieją trzy rodzaje liczebników: główne, zachowujące się jak rzeczowniki oraz porządkowe posiadające właściwości przymiotnika. Nazwa liczby jest rzeczownikiem należącym do terminologii matematycznej, jednak z racji podobieństwa tematu także i ją wyszczególniliśmy w poniższym wykazie.

Język ferrincki posiada szesnaście liczebników bazowych, od których wyprowadza się liczebniki złożone. Dla wielu większych liczb istnieje już jedynie fachowa terminologia matematyczna (million, milliard).

Tabela 3.28. Liczebniki podstawowe

Liczebniki podstawowe

Liczba	L. główny	L. porządkowy	Nazwa liczby
0	nǔl	queril	nǔl
1	quanta	quantil	quatte
2	dwa	dual	dutte
3	thri	tril	dutte
4	varta	varial	varte
5	pest	pestal	pette
6	sekt	sektal	sěkte
7	sevain	sevil	sevte
8	erven	ervil	erve
9	nǔna	nǔnil	nǔtte
10	tæn	tænil	tætte
11	elvain	elvain	elvatte
12	dheza	dhezin	dette
30 (arch.)	cebue	cebuin	cebbe
100	centein	centil	centrě
1000	tuzen	tuzal	-
1000000	million	millial	-
1000000000	milliard	mirdial	-

Tworzenie rzeczowników złożonych:

Przedział 13 - 19: do liczebnika bazowego określonego na podstawie systemu dziesiętnego (np. dla "13" będzie to "3") dodajemy końcówkę -ttes: erventtes "18". Forma porządkowa posiada końcówkę -il, a nazwa liczby - -tig.
Liczby 20, 30... do 90: do liczebnika bazowego dodajemy liczebnik "10", który staje się wtedy morfemem. Podobnie jest formą porządkową oraz nazwą liczby. Bazowa część liczebnika jest nieodmienna. Przykład: dwatæn "20".
Przedziały 21-29, 31-39 do 91-99: do liczebnika dziesiętnego ("dwadzieścia", "trzydzieści" itd.) dodajemy liczebnik bazowy, w pisowni separowany myślnikiem: dwatæn-pest "25".
Liczebniki 200, 300.. do 900: podobnie, jak do form "20", "30", dodajemy końcówkę -cent, dla form porządkowych -centil, a dla nazw bazowych: -crě.
Pomniejsze przedziały z zakresu 101-999: tak samo, jak w obrębie 1-99, tyle że poprzedzamy liczebnikiem setkowym ("100", "200" itd.): dwacent pesttæn-thri "253".
Liczebniki 2000, 3000 itd.: przed liczebnik "1000" (tuzen) wstawiamy liczebnik bazowy pełniący rolę mnożnika. Pomniejsze przedziały między nimi - tak, jak dla przedziału 1-999: varta tuzen sektcent thritæn-nǔna "4639".

Liczebniki główne odmieniają się przez przypadki według wzorów rzeczownikowych, przy czym w liczebnikach złożonych odmienia się jedynie ostatni człon. Pozostałe są nieodmienne zarówno względem przypadka, jak i liczby.

Liczebniki służą m.in. do określania ilości rzeczowników. W niektórych językach część liczebników wymusza w tej sytuacji zmianę przypadka. Proces ten zachodzi m.in. w językach slawijskich, gdzie z liczebnikami od 5 do 9 występuje dopełniacz, a nie mianownik. Pragniemy na to uczulić, bowiem w języku ferrinckim po każdym liczebniku występuje mianownik. Na zmianę przypadka mogą wpłynąć jedynie czynniki zewnętrzne z innych części zdania, lecz wtedy odmienia się przy tym sam liczebnik.

Określany rzeczownik nadal odmienia się względem liczby (quanta anbor, dwa anbores). Wyjątkiem od tej reguły są nazwy okresów czasu: zekkai (sekunda), mǎnutt (minuta), air (godzina), epai (dzień), junnai (doba), numen (noc), monna (miesiąc), anes (rok), invein (wiek).

3.6. Słowotwórstwo

Podstawowy rdzeń słownictwa języka ferrinckiego ma mieszane pochodzenie. Ok. 40% słów posiada swój kallicki rodowód (np. avus, czy aqua), podczas gdy pozostała część została wprowadzona do niego podczas ostatniej wędrówki ludów w latach 1760-2000, gdy pierwotni mieszkańcy wymieszali się z ludźmi pochodzenia barbarzyńskiego, formując tym samym zupełnie nowy naród.

Należy zwrócić szczególną uwagę na podobieństwo niektórych morfemów słowotwórczych do ich slawijskich odpowiedników. Za przykład może posłużyć tutaj zzia odpowiadająca znaczeniowo spateckiemu čìa. Jest to pozostałość wspomnianej wyżej wędrówki. Powstaje ważne pytanie: czy wobec tak wielkiego rozbicia języka możliwe jest nadal uznawanie ferrinckiego za członka kallickiej grupy, do której zaliczają się także semijski i anardzki, które nie przechodziły tak drastycznych zmian? Według nas - tak, bowiem mimo zaszłych zmian wciąż obecnych jest tu wiele cech tamtej grupy, widocznych szczególnie w gramatyce. Spora część deklinacji i koniugacji, co bardzo łatwo sprawdzić, wywodzi się od swego kallickiego przodka w prostej linii. Większe różnice dotyczą jedynie nowych przypadków i konstrukcji lub takich, które pojawiły się w ferrinckim ponownie.

Kolejnym ważnym rdzeniem jest tzw. słownictwo międzynarodowe z terminami bezpośrednio wywodzącymi się z języka kallickiego, który przez długi czas pełnił rolę języka nauki. Wykazuje ono wiele podobieństw do sąsiednich języków, aczkolwiek niekiedy dość dobrze widoczne są spore odstępstwa fonetyczne (frr. zatisvagein, mayl. satisvation, sem. satisfette). Część rdzenia międzynarodowego wytworzoną w ciągu ostatnich stu pięćdziesięciu lat cechuje większe zróżnicowanie, zależne od języka, z którego dany termin się wywodzi.

Zupełnie oddzielną sprawą są nazwy występujące w poszczególnych dziedzinach nauki, gdzie słownictwo jest w dużej mierze zunifikowane sztucznie. Zagadnień tego rodzaju nie będziemy tu omawiać, po szczegóły odsyłamy do słowników naukowych.

3.6.1. Słowotwórstwo rzeczowników

Ogólne końcówki rzeczownikowe, które spotyka się najczęściej, to:

zzia: funkzzia (funkcja, zadanie)
tia: monastia (klasztor)
ĉĉe: kaintenĉĉe (kontynent)
shen: abætishen (abdykacja)
ten: misterten (mistyfikacja)
ǎr: akklamǎr (aklamacja)

Końcówki oznaczające miejsca to:

lum, lium: skallank » skulum (szkoła)
rum, rium: adervâpink » adervarium (korytarz)
num, nium: veranum (weranda)

Place kończą się na:

am, iam: lenkonstram (podwórze)

Końcówki oznaczające synów lub córki kogoś/czegoś to:

is: knežis (królewicz)
amme: knežamme (królewna)

Formy żeńskie tworzone są najczęściej przez dodanie:

e: pranter » prantere (robotniczka)
a: migrinŝin » migrinŝena (kobieta urodziwa)

Nazwy nauk:

tron: info » infotron (informatyka)
ke: ferrint » ferrintike (ferrintystyka) - używane do nazywania nauk o konkretnych językach

Nazwy narzędzi:

surgh: chûvelk » chûversurgh (koparka)
âve: sun » sunâve (wiertarka)
ĉalt: shantis » shannĉalt (wiatromierz) - przyrządy pomiarowe
tun: mikralt » mikrotun (sterownik) - przyrządy kontrolne

Nazwy ustrojów, ideologii:

gais: democragais (demokracja)
an: gradial » gradian (absolutyzm)

3.6.2. Słowotwórstwo przymiotników

Podstawowym elementem słowotwórstwa przymiotników jest zaprzeczenie. Należy tu brać poprawkę, że przedrostek ten jest bardzo stary i z biegiem czasu grupa powszechnie stosowanych przymiotników po negacji zmienia znaczenie w trochę większym stopniu:

non: bonal » nonbonal (niedobry)

Podkreślanie wyjątkowości:

al: zæffil » alzæffil (przemądry)
ker: bril » kerbril (arcywysoki)
ultra: reppain » ultrareppain (ultraszybki)

Niedomiar:

lins: trivêt » linstrivêt (niemal piękny)
faim: ronval » faimronval (niezbyt delikatny)
tello: peintorral » tellopeintorral (ledwo co, daleki od doskonałości)
cur: pasti » curpasti (prawieże nieszczęśliwy)

Zdrobnienia i wyolbrzymienia (morfemy umieszczane między rdzeniem, a końcówką tematyczną przymiotnika):

im: gracial » gracimial (zieleniutki)
unt: frěmmel » frěmmuntel (ogromniasty)

3.6.3. Słowotwórstwo czasowników

3.6.4. Nazwy własne

Nazwy miejscowości mają w języku ferrinckim różne pochodzenie. Kraj ojczysty leży w większości na terenach zajmowanych przez dawne Cesarstwo, stąd też sporo miejscowości swój rodowód wywodzi jeszcze z tamtego okresu. Przykładem jest choćby nazwa stolicy kraju, Tajgar. Słowo to w języku potocznym oznacza każdą stolicę, lecz wyprowadzanie od niego tej nazwy jest błędne. W czasach kallickich miasto było bowiem znane jako Teigea. Większość miejscowości posiada nazwy jednoczłonowe. Jedynie nieliczne składają się z dwóch lub więcej wyrazów (np. Sain Lucêin). Początkowe słowa są integralną częścią nazwy i nigdy nie mogą zostać pominięte.

Podczas analizy nazw miejscowości ferrinckich należy brać poprawkę na to, iż język ferrincki jest urzędowym na obszarach zamieszkiwanych także przez kilka innych grup etnicznych (Pegeza, Iglezzia). Podczas przyjmowania nazewnictwa odpowiednie komisje posługują się dwoma metodami. Pierwszą z nich jest jak najlepsze oddanie brzmienia oryginalnego w ferrinckiej mowie. Jest to powszechnie stosowana praktyka akceptowana przez ogół. Znacznie rzadziej stosuje się metodę tłumaczenia nazwy oryginalnej na ferrincki i modyfikowania jej brzmienia dopiero wtedy. Komisja wykorzystuje ją najczęściej do nielicznych miast o korzeniach czysto ferrinckich lub mających w przeszłości swe ferrinckie nazwy. Poza Królestwem Ferrintu nazewnictwo jest bardziej swobodne. W Unii Ravengardzkiej spotyka się często nazwy lokalne albo zapożyczone z języka semijskiego. W przypadku lokowania zupełnie nowych miast niemających żadnych korzeni, co ma miejsce na obszarze Vilhain, wyboru nazwy dokonuje się poprzez plebiscyt wśród osadników. Propozycje opracowuje Akademia Tajgarska. W specjalnych okolicznościach można nadać nazwę z pominięciem plebiscytu. Tak było np. z założeniem pierwszego ferrinckiego miasta na brzegu Oceanu Zachodniego, nazwanego na tę cześć Imperal Vest Port.

Zdecydowana większość imion ferrinckich ma rodowód czysto kallicki. Istnieje również spora grupa przejęta podczas ostatniej wędrówki ludów, która ostatecznie ukształtowała język, wprowadzając do niego mnóstwo nowych słów. Najpopularniejszymi imionami męskimi w Ferrincie są:

Adam
Anton
Arian
Batser
Farian
Farnis
Fredgeth
Golver
Harald
Hellar
Hert
Julius
Juzzen
Madias
Marius
Marius
Marko
Peter
Stin
Thoni
Vojtex
Vincent
Vitold
Zilven

Najpopularniejszymi imionami żeńskimi są:

Agatha
Amǎnda
Anna
Beatriæ
Christiæ
Delorie
Elsbette
Evein
Juanda
Julia
Kattain
Lucêin
Mǎrrande
Madiŝia
Nathaliæ
Patriĉĉi
Silva
Stivena
Treĉĉi
Yvonne

3.6.5. Inne

Rozdział 4. Gramatyka

Spis treści

4.1. Rzeczownik

4.1.1. Mianownik (Nominativǔs)
4.1.2. Dopełniacz (Surrætivus)
4.1.3. Celownik (Arnotivus)
4.1.4. Biernik (Exativus)
4.1.5. Ablatyw (Ablativus)
4.1.6. Wołacz (Definitivus)
4.1.7. Przypadki szczątkowe
4.1.8. Przedimek
4.1.9. Określanie rzeczowników
4.1.10. Oznaczanie mnogości

4.2. Czasownik

4.2.1. Czas teraźniejszy
4.2.2. Czas przeszły
4.2.3. Czas przyszły
4.2.4. Czas przeszły ciągły
4.2.5. Czas przyszły ciągły
4.2.6. Czas teraźniejszy dokonany
4.2.7. Czas przedprzyszły
4.2.8. Czas zaprzeszły
4.2.9. Przeczenia
4.2.10. Pytania
4.2.11. Użycie imiesłowów
4.2.12. Tryb rozkazujący
4.2.13. Tryb przypuszczający
4.2.14. Formy bezosobowe
4.2.15. Formy grzecznościowe
4.2.16. Zwrotność

4.3. Przyimki

4.3.1. Przyimki miejsca
4.3.2. Przyimki ruchu
4.3.3. Przyimki pomocnicze
4.3.4. Przyimki czasu
4.3.5. Inne przyimki

4.4. Rodzaje zdań

4.4.1. Szyk wyrazów
4.4.2. Zdanie współrzędne
4.4.3. Zdanie podrzędne

4.1. Rzeczownik

Rzeczownik pozwala nam określić:

Przedmioty i obiekty: krzesło, stół
Zjawiska: deszcz, wybuch
Substancje, materiały: woda, złoto
Rzeczy abstrakcyjne: miłość, prawda
Imiona i nazwy własne: Anna, "IBM PC"
Nazwy istot żywych: koń, ptak

W przeciwieństwie do niektórych egzotycznych języków rzeczownikami nie są słowa określające cechy przedmiotów (żółty, ciepły), lecz za to mogą to być nazwy czynności: czytanie, pisanie.

Rzeczownik ma na stałe przypisany rodzaj męski lub żeński, a odmienia się przez liczbę i przypadek. Liczba określa ilość przedmiotów, a do wyboru mamy: pojedynczą (jeden egzemplarz) oraz mnogą (dwa i więcej). Niektóre z rzeczowników są jednak niepoliczalne i mogą przyjąć tylko jedną z podanych tu liczb. W zależności od miejsca i funkcji w zdaniu rzeczownik posiada formę jednego z sześciu przypadków. Omówione zostały dalej. Istotną cechą rzeczowników w większości języków północnoyermeńskich jest cecha zwana określonością. Rzeczownik określony opisuje przedmiot, który już wcześniej wspomnieliśmy. Zaznaczamy to za pomocą przedimka.

4.1.1. Mianownik (Nominativǔs)

Jest to podstawowa forma każdego rzeczownika, od której wyprowadza się wszystkie inne. Jego głównym zadaniem jest rola podmiotu w zdaniu, aczkolwiek pojawia się także po niektórych przyimkach, czasownikach: sask (być), nominak (nazywać) i karxak (zmierzać do danego stanu) oraz po liczebnikach głównych. Forma mianownika jest także używana do określania innych rzeczowników, lecz to zostanie dokładnie omówione dalej.

Przykład 4.1. Użycie mianownika 1

Se Hert el subtrievi ens Vissein.
Jestem Hert i mieszkam w Vissein.

Tutaj mianownik został użyty, bowiem tego wymagał czasownik sask oraz przyimek ens (w, tylko dla nazw własnych).

Przykład 4.2. Użycie mianownika 2

Mai chancestus sas craŝ nǔna anes.
Mój samochód ma już dziewięć lat.

Słowo "samochód" zostało tu użyte jako podmiot zdania, stąd też zastosowaliśmy tutaj mianownik. Ponadto wyraz anes (rok) został tutaj użyty w mianowniku, gdyż przed nim stoi liczebnik.

4.1.2. Dopełniacz (Surrætivus)

Podstawową funkcją dopełniacza jest wyrażanie przynależności. Oprócz tego znajduje szerokie zastosowanie przy przyimkach. W pierwszym zastosowaniu przyjmuje się, że jeżeli nie ma przedimka sæ/sǔh, rzeczownik w dopełniaczu stoi przed określanym rzeczownikiem, natomiast kiedy on jest - za.

Przykład 4.3. Użycie dopełniacza 1

Thǔ sas Hertěr nadur.
To jest dom Herta.

Zastosowaliśmy tu dopełniacz, aby wyrazić, że wskazywany dom należy do osoby imieniem Hert. Gdybyśmy chcieli tak przemodelować zdanie, żeby przed nadur stał przedimek, musielibyśmy zmienić szyk zdania: sæ nadur Hertěr.

Przykład 4.4. Użycie dopełniacza 2

Ann nexil anes cestis ĉet mâvenain.
W przyszłym roku pojadę w góry.

Tutaj w obu sytuacjach zastosowaliśmy dopełniacz, ponieważ tego wymagały przyimki ann oraz ĉet.

Dopełniacz występuje również w strukturach opisujących zawartość: "szklanka wody", "wiadro piasku". W domyśle pozostaje tu słowo "pełna", stąd taka budowa:

Przykład 4.5. Użycie dopełniacza 3

Gepǔssex kles cǔkrěr.
Dosyp szklankę cukru.

W językach slawijskich można czasem spotkać się ze zmianą przypadka z biernika na dopełniacz, kiedy mamy zdanie przeczące. W ferrinckim taka odmiana nie zachodzi.

W odniesieniu do nazw miejscowości, krajów oraz innych nazw własnych regionów stosuje się tzw. dopełniacz miejscowy (Lokatil Surrætivus). Tworzy się go słowem di poprzedzającym formę podstawową nazwy własnej, np. Knegein di Ferrint, Królestwo Ferrintu. Niektóre gramatyki mówią, iż jest to drugi przypadek szczątkowy, przytaczając za przykład różnicę w znaczeniu:

Przykład 4.6. Dopełniacz miejscowy

Heans linain Knegene di Ferrint.
To jest ziemia Królestwa Ferrintu.

Właścicielem ziemi jest Królestwo Ferrintu.

Przykład 4.7. Dopełniacz a nazwy własne

Heans linain Knegene Ferrintěr.
To jest ziemia królestwa ferrinckiego.

Właścicielem ziemi jest jakieś królestwo podporządkowane Ferrintowi.

Jak widać, zmiana formy dopełniacza z analitycznej na fleksyjną spowoduje zmianę znaczenia zdania w istotny sposób.

4.1.3. Celownik (Arnotivus)

Celownik pełni w języku ferrinckim bardzo dużo funkcji; jest to jeden z najczęściej wykorzystywanych przypadków. Występuje po wielu czasownikach i przyimkach. Jego podstawowe znaczenia to określenie celu czynności.

Przykład 4.8. Użycie celownika

Doprûkant Tomein nêviru id Monum Sancte.
Kupiłem Tomkowi książkę o Monum Sancti.

4.1.4. Biernik (Exativus)

Biernik występuje z czasownikami przechodnimi i oznacza obiekt takiego wyrażenia:

Przykład 4.9. Użycie biernika 1

Sěn hovêt Luntrash sæ problem?
Powiedziałeś Lunterowi o problemie?

W części wzorców deklinacyjnych biernik posiada identyczną formę, jak mianownik. Wtedy w zdaniach obowiązuje szyk SVO, tj. pierwszy z wyrazów jest uznawany za mianownik (podmiot), a drugi za biernik (obiekt).

Przykład 4.10. Biernik, a szyk zdania

Ann football mash Tajgar sas verbêt Torrent.
W meczu piłkarskim Tajgar pokonał Torrent.

Nazwy miast mają tu pozornie te same formy mianownikowe. Jednak ze względu na ich położenie względem siebie Tajgar zostanie uznany za podmiot (mianownik), a Torrent za obiekt (biernik). Zatem Torrent został zwyciężony przez Tajgar.

Biernik pojawia się także w wielu konstrukcjach z przyimkami. Nie ma tu jakiejś konkretnej reguły, należy po prostu nauczyć się, z którymi występuje i jak to wpływa na znaczenie. Zostało to opisane w rozdziale "Przyimki".

4.1.5. Ablatyw (Ablativus)

Przypadek ablatyw odpowiada na pytania "od kogo, od czego, skąd", oznacza zatem oddalanie się. Jednak nie każdy rodzaj oddalania jest wyrażany przez niego, bowiem czasami używa się tu przyimka hai. Ablatywem wyrażamy:

Oddalanie się od jakiegoś obiektu.
Pochodzenie
Pojęcia "oddalania się" niezwiązane z fizycznym ruchem.

Z kolei przemieszczanie się w obrębie tego obiektu, czy przechodzenie z wnętrza na zewnątrz opisuje wspomniany wyżej przyimek. Przykłady:

Przykład 4.11. Użycie ablatywu 1

Fenvon, protektex milleh brûkæpin
Boże, chroń nas od głupoty.

Abstrakcyjne oddalanie, tutaj: oddalenie groźby głupoty.

Przykład 4.12. Użycie ablatywu 2

Thêbi Annû.
Wracam od Anny.

Fizyczne oddalanie się od obiektu.

Przykład 4.13. Użycie ablatywu 3

Invisei, ties vain Sain Lucieni?
Przepraszam, czy pan pochodzi z Sain Lucêin?

Wyrażenie pochodzenia.

4.1.6. Wołacz (Definitivus)

Wołacz określa bezpośredni zwrot do osoby lub rzeczy stosowany w rozkazach oraz drugiej osobie. Występuje także z niektórymi przyimkami.

Przykład 4.14. Użycie wołacza

Mattiŝ, tie estmi ĉet cinnâdin?
Mamo, idziemy dzisiaj do kina?

W większości pozostałych języków rolę wołacza pełni mianownik, a w pozostałej części zazwyczaj współdzielą one ze sobą część form. Stąd też należy uważać, gdyż w ferrinckim niemal każdy wzór deklinacji całkowicie rozróżnia te przypadki. Tyczy się to również imion.

4.1.7. Przypadki szczątkowe

Język ferrincki posiada szczególny przypadek stosowany wyłącznie z nazwami własnymi regionów, miejscowości, okolic, państw itd. zwany miejscownikiem (lokativus). Tworzony jest analitycznie poprzez słowo ens postawione przed formą podstawową nazwy. Miejscownik używany jest zamiast wyrażenia ann + mianownik, tj. statycznego położenia.

Przykład 4.15. Użycie miejscownika

Ens Tajgar sas hirel jumprein.
W Tajgarze jest duża impreza.

Niektórzy gramatycy do przypadków szczątkowych zaliczają także dopełniacz miejscowy. Kwestia ta została omówiona wcześniej.

4.1.8. Przedimek

Ferrincki posiada wyodrębniony jedynie przedimek określony, dlatego przyjmuje się, że rzeczownik bez przedimka jest nieokreślony. Występuje on, gdy:

Nazywamy obiekt.
Wymieniamy obiekt po raz pierwszy w naszej rozmowie.
Zdanie definiuje cechy obiektu (ale tylko poprzednio niewspominanego).
Wszystkie nazwy własne oraz imiona nie posiadają przedimka.
Rzeczowniki nieposiadające liczby mnogiej stosowane są bez przedimków.
Rzeczownik z liczebnikiem porządkowym oraz przymiotnikami middel (środkowy) i lorral (ostatni) piszemy zawsze z przedimkiem.

Osobną sprawą jest przynależność. Z definicji przyjmuje się, że określenie przynależności rzeczownika już w samo w sobie jest nadaniem określenia, stąd też przedimków się tu nie stosuje: mai nadur (mój dom). Sytuacja jest trochę bardziej skomplikowana, jeżeli przynależność określamy poprzez dopełniacz. Powiedzieliśmy, że rzeczownik główny już jest wtedy określony, lecz nikt nie powiedział, że taki sam jest także ten określający, przy którym może pojawić się przedimek. Kiedy musi się on pojawić, następuje zmiana szyku zdania. Na początku stawiamy przedimek, następnie rzeczownik główny, a na końcu określający, którego tenże przedimek dotyczy. Wygląda to mniej więcej tak: fagam nadur (dom jakiegoś człowieka) - sæ nadur fagam (dom konkretnego człowieka).

Kiedy wcześniej wspomnieliśmy jakąś grupę obiektów, wymienienie jednego jej elementu bez przedimka oznacza, że nie jest ważne, który konkretnie z nich nas interesuje. Zastosowanie przedimka sugeruje, że interesuje nas konkretny element z konkretnego zbioru.

Przykład 4.16. Przedimek 1

Gun ann ta shenkies tæn hâtries. Hâter cet ĉet tai el beggint brǔtenk an.
Przede mną stanęło dziesięciu żołnierzy. Jeden z nich podszedł do mnie i zaczął mnie bić.

Przykład 4.17. Przedimek 2

Gun ann ta shenkies tæn hâtries. Sæ ternan hovt ĉet hâtěr: "Misien, shai něch farŝist". Sæ hâter cet ĉet tai el beggint brǔtenk an.
Przede mną stanęło dziesięciu żołnierzy. Pułkownik powiedział do żołnierza: "Wiesz, co masz zrobić". Żołnierz podszedł do mnie i zaczął mnie bić.

Forma "sæ hâter" mówi, że chodzi o konkretnego żołnierza, do którego właśnie zwrócił się pułkownik. Brak przedimka byłby tutaj dwuznaczny, ponieważ równie dobrze mógłby iść którykolwiek z żołnierzy.

4.1.9. Określanie rzeczowników

Rzeczowniki określane są przez przymiotniki lub inne rzeczowniki w takiej funkcji. Wyrażenie określające musi zgadzać się co do liczby z rzeczownikiem.

Przykład 4.18. Określanie rzeczowników

Ann jure lussû ǎnnvams fleinæ.
Na łące rosną żółte kwiaty.

4.1.10. Oznaczanie mnogości

Język ferrincki posiada gramatyczną liczbę pojedynczą oraz mnogą. Dzięki niej możemy w przybliżeniu określić, czy mamy do czynienia z jednym czy z większą ilością obiektów. W najprostszym przypadku pozostałe elementy zdania muszą dopasować się do niej pod względem gramatycznym. Pewne wyrażenia przyjmują gramatyczną liczbę pojedynczą, lecz znaczeniowo odnoszące się do zjawisk mnogich. W tym przypadku między pozostałymi elementami zdania zachodzi zgodność znaczeniowa. Należą do nich wszelkie sformułowania liczbowe oraz ilościowe, np. dwa fagent (dwaj ludzie), thri fagent (trzej ludzie), mon fagent (wielu ludzi):

Przykład 4.19. Określanie rzeczowników

Mon fagent klerû ann vai anis gûprediæl.
Wielu ludzi patrzyło na niego spod oka.

W rzeczownikach policzalnych, które posiadają wyłącznie liczbę mnogą, ilość można wyrazić wyrażeniem X iras D., gdzie X określa ilość, a D. to nasz rzeczownik w dopełniaczu, bez rodzajnika.

Przykład 4.20. Określanie rzeczowników

Ŝeppvis doprûkank villê dwa iras bacries?
Może kupimy im dwie pary spodni?

4.2. Czasownik

Czasownik jest częścią mowy wyrażającą wykonywanie określonej czynności lub zachodzenie konkretnego procesu. Sam w sobie jest także poprawnym składniowo zdaniem, tj. może występować samodzielnie bez żadnych innych części mowy, gdyż jest ośrodkiem zdania.

System czasownikowy języka ferrinckiego opiera się na trzech głównych (naturalnych) przedziałach czasu: przyszłym, teraźniejszym i przeszłym, oraz na występujących pomiędzy nimi trzech stanach pośrednich (przedprzyszły, teraźniejszy dokonany, zaprzeszły). Od wykształcenia się tego podziału minęło już sporo czasu (stosowne koncepcje znaleziono już w staroferrinckim) i do dnia dzisiejszego zdążył on już wyprodukować kilka wyjątków. Zazwyczaj każdemu przedziałowi towarzyszy jeden wywodzący się z niego czas. Jedynie formy przyszłe i przeszłe mają dwa warianty: dokonany i niedokonany. Opisują one, czy czynność zaczęła/skończyła się w momencie, o którym jest mowa, czy też wtedy trwała. Ferrintczycy generalnie nie mieszają ze sobą przedziałów czasowych, co widać choćby w okresach warunkowych i w ogóle tam, gdzie w zdaniu mamy więcej, niż jeden czasownik.

Każdy czasownik ferrincki można opisać jako przechodni lub nieprzechodni. Formy przechodnie nie mogą występować samodzielnie. Ich znaczenie musi być dopełnione obiektem, domyślnie biernikiem. Czasowniki nieprzechodnie same w sobie niosą pełen komplet informacji. Pewna grupa czasowników może być zarówno przechodnia, jak i nieprzechodnia. Wszystko zależy od tego, czy występuje po nich obiekt, czy nie. O ile nie zostało inaczej zaznaczone w słowniku, formy nieprzechodnie dotyczą podmiotu zdania.

Przykład 4.21. Czasownik przechodni

Se habbǎrit aqueh.
Zagotowałem wodę.

Czasownik jest tutaj przechodni, ponieważ zdanie posiada obiekt.

Przykład 4.22. Czasownik nieprzechodni

Aqua sas habbǎrit.
Woda się zagotowała.

Ten sam czasownik nie posiada tutaj obiektu, jest zatem nieprzechodni. Jego znaczenie dotyczy tym razem podmiotu zdania.

4.2.1. Czas teraźniejszy

Opisuje akcje dziejące się obecnie, nasze przyzwyczajenia, rzeczy uniwersalne oraz czynności powtarzane cyklicznie.

Przykład 4.23. Czas teraźniejszy 1

Esti ĉet nadurěr.
Idę do domu.

Przykład 4.24. Czas teraźniejszy 2

Avus sebêt vi airies ann vai fodell.
Dziadek przesiaduje godzinami w swoim fotelu.

Przykład 4.25. Czas teraźniejszy 3

Aqua thâpêt ann thain.
Woda zamarza na mrozie.

Przykład 4.26. Czas teraźniejszy 4

Ann amunleæ estmi ĉet tětrež.
W poniedziałki chodzimy do teatru.

Czas teraźniejszy jest podstawowym czasem nagłówków gazet oraz tytułów, nawet kiedy te dotyczą zdarzeń przeszłych.

Przykład 4.27. Nagłówki gazet

THRI FERRINTENS QUAMMÛ ANN VLAK TRAŽŽEDIA ENS SEM
Trzech Ferrintyczyków ginie w katastrofie kolejowej w Sem.

Kilka sytuacji, w których tradycyjnie używa się czasu teraźniejszego:

"Czekam już tu od dziesięciu minut": Abtei hean craŝ tæn mǎnuttes.
Informowanie o aktualnej pogodzie, także z określnikami czasu: Flartêt ari jortain. (pada cały weekend).

4.2.2. Czas przeszły

Czas przeszły odnosi się do czynności, które uległy zakończeniu w danym miejscu w przeszłości i nie są powiązane z teraźniejszością, tj. ich skutki obecnie nie trwają, przynajmniej z językowego punktu widzenia. W odróżnieniu od cz. teraźniejszego dokonanego, bardzo często stosuje się tutaj przysłówki czasu oraz wyrażenia, które pozwalają lokować daną czynność w konkretnym momencie (wczoraj, latem ubiegłego roku itd.).

Przykład 4.28. Czas przeszły 1

Parepai Anne pait ann havira.
Wczoraj Anna była w domu.

"Wczoraj" jest już innym momentem przeszłości, zatem stosujemy czas przeszły prosty. Ponadto występuje tu określenie czasu.

Czasu tego można również użyć, aby opisać czyjeś dokonania lub osiągnięcia.

Przykład 4.29. Czas przeszły 2

Orrates Monum Sacti monastǔ interplorenies Knegien di Ferrint.
Mnisi z klasztoru Monum Sacti zjednoczyli Królestwo Ferrintu.

4.2.3. Czas przyszły

Czas przyszły wykorzystywany jest do snucia przypuszczeń nt. czynności, które wykonamy w przyszłości. Ponadto układa się w nim przeprosiny, plany na przyszłość oraz marzenia.

Przykład 4.30. Czas przyszły 1

Nell, Hellar virbe ĉet sai skrebieh.
Nie, Hellar napisze do niej list.

Nasze przypuszczenie odnośnie tego, co zrobi Hellar.

Przykład 4.31. Czas przyszły - przeprosiny

Invisei vian, allein wrêgud redoprûki vanu sæ nêvieh.
Przepraszam pana, jeszcze dziś odkupię panu tę książkę.

Przeprosiny z wyrażoną w czasie przyszłym propozycją zrekompensowania strat.

4.2.4. Czas przeszły ciągły

W przeciwieństwie do zwykłego czasu przeszłego, ten czas wyraża czynności, które trwały w danym momencie przeszłości, a nie ulegały zakończeniu. Jednak podobnie, jak tam, ich skutki nie mogą z gramatycznego punktu widzenia trwać obecnie.

Przykład 4.32. Czas przeszły ciągły

Peit estit zu trassiesh el zoverant id mai gêllemæs.
Szedłem do domu ulicą i myślałem o moich kłopotach.

Czas przeszły ciągły informuje, że w danym momencie czynność ta trwała, a nie rozpoczynała się lub kończyła.

W czasie tym mogą pojawiać się jedynie czasowniki ilustrujące ruch lub jakąkolwiek zmianę stanu. Do tej definicji nie kwalifikują się np. określenia czynności zmysłów (czuć, widzieć), czy pojęcie "myśleć". Parę z nich oczywiście posiada swe formy w tym czasie, lecz zmieniają wtedy swoje znaczenie.

Przykład 4.33. Czasowniki zmieniające znaczenie w czasie przeszłym ciągłym

Peit zoverit then diffow.
Wyobrażałem sobie ciebie inaczej.

Czasownik zoverek (myśleć) zmienia w tym czasie znaczenie na "wyobrażać sobie"

4.2.5. Czas przyszły ciągły

Czas ten opisuje czynności, które będą się działy w danym momencie przyszłości. Również opisuje czynności cykliczne, jakie będą miały miejsce.

Przykład 4.34. Czas przyszły ciągły

Sǎchi suppairagh vanus rěpports egepai.
Będziemy dostarczać państwu raporty każdego dnia.

Mowa tu o pewnej cyklicznej czynności, która będzie się powtarzać.

Podobnie, jak w czasie przeszłym ciągłym, także i tutaj formę przyszłą ciągłą mogą przyjmować jedynie czasowniki oznaczające zmianę stanu lub ruch.

4.2.6. Czas teraźniejszy dokonany

Jesto to często stosowany czas analityczny i umiejętność jego prawidłowego użycia jest praktycznie niezbędna. Jego znaczenia można opisać w sześciu podpunktach:

Czas teraźniejszy dokonany służy do opisywania czynności, których skutki (pod względem gramatycznym) są wciąż obecne:
Przykład 4.35. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 1
Ǔff, se derêt ǎdeh sæ papaiženu.
Uff, nakarmiłem papugę.
Karmienie było niedawno i papuga obecnie nie jest głodna, zatem wciąż trwa skutek czynności.
Z poprzedniego punktu wynika jego częste stosowanie do relacjonowania wydarzeń:
Przykład 4.36. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 2
Vanaŝ el vinain, sæ tonnědo sas rozêt thri villæ!
Panie i panowie, tornado właśnie zniszczyło trzy wille!
Relacjonowanie skutków tornada powstałych dosłownie przed chwilą.
Podkreślenie, że trwająca obecnie czynność rozpoczęła się w przeszłości:
Przykład 4.37. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 3
Abtei sas id thei dwa aires.
Czekam na ciebie dwie godziny.
Ważny tu jest fakt, że czynność rozpoczęła się w przeszłości, stąd nie wykorzystujemy zwykłego czasu teraźniejszego.
Nasze najnowsze osiągnięcia:
Przykład 4.38. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 4
Se diĉêt hovak "Id mai patěr" poem crimia!
Nauczyłem się mówić wiersz "Do mojego ojca" od tyłu!
Jest to nasze ostatnie osiągnięcie i właśnie się nim chwalimy.
Opisy zdarzeń związanych z budynkiem, w którym się znajdujemy:
Przykład 4.39. Czas teraźniejszy dokonany - przykład 5
Ens sæ těther ygrêsmi shâ feltres perses, anis Georg d'Saprever sal Ariani Peseyor.
W naszym teatrze gościliśmy takie osobistości, jak Georg d'Saprever czy Ariani Peseyor.
Jest to generalnie jedno z osiągnięć tego teatru, dlatego też nie stosujemy tutaj czasu przeszłego.

W czasie teraźniejszym dokonanym można stosować określenia czasu.

4.2.7. Czas przedprzyszły

Podstawowym zadaniem tego czasu jest podkreślenie, że trwają już przygotowania do wykonania opisywanej czynności.

Przykład 4.40. Czas przedprzyszły

Wrêgud estis sas ĉet cinnâdin.
Dzisiaj idziemy do kina.

... i poczynione zostały do tego odpowiednie przygotowania. Czynność była już wcześniej zaplanowana i teraz pozostaje tylko ją zrealizować do końca.

4.2.8. Czas zaprzeszły

Obecnie jest to dość rzadko wykorzystywany czas, którego używa się w zdaniach złożonych. Podkreśla on, że dana czynność wydarzyła się przed inną czynnością przeszłą.

Przykład 4.41. Czas zaprzeszły

Wrêgud estis sas ĉet cinnâdin.
Dzisiaj idziemy do kina.

... i poczynione zostały do tego odpowiednie przygotowania. Czynność była już wcześniej zaplanowana i teraz pozostaje tylko ją zrealizować do końca.

4.2.9. Przeczenia

Zaprzeczenie czasownika tworzymy poprzez postawienie przed nim partykuły przeczącej net (wym: /nei_^t/).

Przykład 4.42. Przeczenie z czasownikami

Thoni net blert avein, vilk estit vêsin ĉet farthiem.
Thoni nie uwierzył dziadkowi, że był on na wojnie.

Imiesłowy zaprzeczamy podobnie, jak przymiotniki i przysłówki, poprzez dodanie przedrostka non:

Przykład 4.43. Przeczenie z imiesłowami

Omtit tâ Batser, allein nonenfalsilt věm nevel bacres.
Otworzył mi Batser, jeszcze nieubrany w swoje nowe spodnie.

4.2.10. Pytania

Pytania ogólne tworzymy, wstawiając na początek zaimek pytajny tie. Po nim następuje reszta zdania, najczęściej w niezmienionym szyku. W mowie pytanie akcentuje się tonem wznoszącym.

Przykład 4.44. Pytanie ogólne

Tie sěn instruer?
Czy jesteś nauczycielem?

W mowie potocznej w trzeciej osobie cz. teraźniejszego zaimek pytajny jest ściągany z czasownikiem "być":

Przykład 4.45. Pytanie ogólne ze ściągnięciem

Ties vil instruer?
Czy on jest nauczycielem?

Pytania szczegółowe tworzymy, dodając przed zaimek pytajny kolejny zaimek, precyzujący nasze żądania.

Przykład 4.46. Pytanie szczegółowe

Vier tie parkiæn sæ chancestæ?
Gdzie zaparkowałeś samochód?

W pytaniach z przeczeniem partykuła net stoi zawsze po zaimku pytajnym.

Osobną kwestią są pytania pośrednie, gdzie zaimek tie nie pojawia się w ogóle. W pytaniach pośrednich ogólnych zastępuje go partykuła is nieulegająca ściągnięciu. Ponadto w pisowni pojawia się na końcu takich zdań pytajnik, a nie kropka.

Przykład 4.47. Pytanie pośrednie ogólne

Fatein mastum azærk, is sæ provêsor korrint měm testas?
Chciałem się tylko zapytać, czy profesor poprawił nasze testy.

4.2.11. Użycie imiesłowów

Imiesłowy dają nam możliwość użycia czasowników w roli przymiotników lub przysłówków. Język ferrincki posiada sześć ich rodzajów, po trzy na każdą z opisanych części mowy.

Imiesłów przysłówkowy pełni rolę struktury "podczas robienia czegoś". Rozróżnienie na trzy rodzaje pozwala określić czas, w którym czynność była wykonywana w stosunku do orzeczenia. Uprzedni - przeszła; współczesny - teraźniejsza; przyszły - przyszła:

Przykład 4.48. Imiesłów przysłówkowy uprzedni

Encestath ĉet stazziem sæ vlak wort.
Wjechawszy na stację, pociąg zatrzymał się.

Ten imiesłów wyraża, że przed wykonaniem orzeczenia zdarzyło się coś jeszcze, co niesie dodatkowe informacje. W przykładzie wiemy, że pociąg zatrzymał się na stacji, bo chwilę przedtem na nią wjechał.

Przykład 4.49. Imiesłów przysłówkowy współczesny

Hoveth thǔ, net ballant id thei!
Mówiąc to nie miałem na myśli ciebie!

Ten imiesłów określa orzeczenie, zaznaczając, że to posiadanie kogoś na myśli dotyczy czegoś, co nadawca w przeszłości mówił. Zauważmy, że "czas" imiesłowu dopasowany jest do czasu czasownika, a nie czasu obecnego.

Przykład 4.50. Imiesłów przysłówkowy przyszły

Surestith vil fervit hêllæ.
Zbierając się do wyjścia, zgasił światło.

Ten imiesłów oznacza dosłownie "mając zamiar coś zrobić", "zbierając się do". Z przykładu wiemy, że podmiot przed wyjściem zgasił światło.

W języku ferrinckim występują dwa imiesłowy przymiotnikowe teraźniejsze: czynny oraz bierny. Mają one charakter przymiotników, można zatem nimi określać rzeczowniki. Pierwszy z nich mówi, że na obiekcie wykonywana jest jakaś czynność lub też on sam ją wykonuje. Drugi sugeruje, że była na nim ona wykonywana, zatem obecnie widoczne są na nim jej efekty.

Przykład 4.51. Imiesłów przymiotnikowy czynny

Thǔ test pai infarnils.
Ten test był męczący.

Imiesłów czynny mówi, że zmęczenie powodował test.

Przykład 4.52. Imiesłów przymiotnikowy bierny

Se infarnilt.
Jestem zmęczony.

Imiesłów bierny mówi, że podmiot jest zmęczony, tj. wykonywał jakieś rzeczy, które go doprowadziły do takiego stanu. Gdyby użyć tu imiesłowu czynnego, podmiot zasugerowałby, że to on męczy innych.

Imiesłów przymiotnikowy przyszły wyraża, że obiekt w przyszłości będzie posiadał daną właściwość.

Przykład 4.53. Imiesłów przymiotnikowy przyszły

Rozzilk konstrain sas bonnow anmôthit.
Budynek przeznaczony do zniszczenia jest dobrze oznakowany.

Imiesłów przyszły mówi, że mowa jest o budynku, który zostanie w przyszłości zniszczony.

4.2.12. Tryb rozkazujący

Język ferrincki posiada teraźniejszą oraz przeszłą odmianę trybu rozkazującego. Służy on do wydawania próśb w stosunku do bliskich osób oraz poleceń. Jego cechą szczególną jest niepełny paradygmat osobowy. Dla drugiej os. lp. oraz pierwszej i drugiej lm. tryb posiada końcówki fleksyjne i wydaje się nim polecenia osobom bezpośrednio zainteresowanym.

Przykład 4.54. Tryb rozkazujący teraźniejszy

Estex ĉet lopeil bargane.
Idź do sklepu spożywczego.

Przeszła forma trybu rozkazującego zaznacza, że rozkaz został wydany w przeszłości, a teraz tylko go przypominamy np. aby zapytać się, czy został wykonany lub jakie są postępy. Użyjemy go także, wyrażając niezadowolenie z niewykonania jakiegoś naszego polecenia.

Przykład 4.55. Tryb rozkazujący przeszły

Estux ĉet lopeil bargane.
Miałeś iść do sklepu spożywczego.

Analitycznie możemy utworzyć tryb rozkazujący teraźniejszy dla trzeciej osoby. Przed czasownik 3 os. lp. lub lm. cz. przyszłego dodajemy partykułę něch. Wyrażamy w ten sposób naszemu rozmówcy nasze życzenie co do wykonania czegoś przez osoby trzecie. Życzenie to może mieć różne intencje: zarówno zobowiązujące rozmówcę do przekazania naszego żądania, jak mające formę luźnego i niewiążącego podania naszych próśb.

Przykład 4.56. Tryb rozkazujący w trzeciej osobie.

Něch vil craŝ tulle.
Niech on już skończy.

Analogicznie możemy połączyć partykułę něch z 3 i 1 os. lp. oraz 3 os. lm. czasu przeszłego, aby otrzymać pozostałe zwroty.

Przykład 4.57. Něch + czas przeszły.

Vulquis, něch hrǎddant sæ velbæ.
Cholera, miałem umyć łazienkę.

Zamierzenia i plany na przyszłość, mające mniejszą moc, niż rozkaz, tworzymy konstrukcją "być" cz. ter. + imiesłów przysłówkowy przyszły.

Przykład 4.58. Zamierzenia i plany.

Vissein el Tajgar shâ suspendith rûven VIT.
Vissein i Tajgar mają być połączone linią VIT.

4.2.13. Tryb przypuszczający

Tryb przypuszczający wyraża przypuszczenie odnośnie przyszłości, które może się spełnić. Za jego pomocą można wyrazić także aktualne możliwości.

Przykład 4.59. Tryb przypuszczający

Estex ĉet sai. Sil virberai thǔ.
Idź do niej. Ona by ci to napisała.

Tryb przypuszczający w połączeniu z określeniami czasu teraźniejszego oraz przeszłego, np. "teraz", "wczoraj", zmienia swoje znaczenie. Mówi wtedy, że obecnie nie ma żadnych szans na wykonanie zawartych w przypuszczeniu informacji.

Przykład 4.60. Tryb przypuszczający z zerową szansą

Gæltein semai craŝ ens Sain Lucêin.
Teraz byłbym już w Sain Lucêin.

4.2.14. Formy bezosobowe

W języku ferrinckim występują dwie tworzone analitycznie formy bezosobowe. Ich użycie sugeruje, że zupełnie nie jest ważny podmiot-wykonawca czynności. Istotny jest sam fakt jej wykonywania teraz lub w przeszłości. Forma bezosobowa traktowana jest jako pełnoprawne orzeczenie, dlatego też wypowiedź z jego użyciem zaliczana jest do zdań.

Przykład 4.61. Forma bezosobowa teraźniejsza

Kompôsses chancestes postêt zun vâbellæs.
Gotowe samochody wysyła się do salonów samochodowych.
Gotowy-Lm. samochód-MM wysyłać-BOT "salon samochodowy"-CM.

Zupełnie nie jest istotne, kto je tam wysyła, przynajmniej z punktu widzenia nadawcy.

Możliwe są też sytuacje, że podmiot zdania bezosobowego pozostaje w domyśle i wynika bezpośrednio z kontekstu zdania.

Przykład 4.62. Forma bezosobowa teraźniejsza - podmiot w domyśle

Ens Ferrint hovêt zun ferrinti lingenu.
W Ferrincie mówi się językiem ferrinckim.
W Ferrint-MP mówić-BOT ferrincki-Lp. język-CP.

W domyśle, że podmiotem są ludzie mieszkający na terenie Ferrintu.

Forma bezosobowa przeszła, oprócz powyższych znaczeń odnoszących się do przeszłości, jest powszechnie wykorzystywana do opisywania dawnych zwyczajów w publikacjach historyczno-naukowych albo dawnych wydarzeń.

Przykład 4.63. Forma bezosobowa przeszła

Ann 2614 evnit zun Vissein gard.
W 2614 założono Vissein.
W 2614 zakładać-BOP Vissein-MP miasto-BP.

Nie jest istotne, kto założył, lecz że miasto zostało założone.

4.2.15. Formy grzecznościowe

Język ferrincki posiada system grzecznościowy, który na co dzień jest bardzo często używany. Dzięki niemu wyrażamy swój szacunek dla osób, zwykle starszych stażem, wiekiem, doświadczeniem, lub też uprzejmość do spotykanych osób.

Istnieją cztery formy grzecznościowe:

Zwroty do osoby tworzymy, wykorzystując rzeczownik vain (pan) oraz vin (pani) (proszę zwrócić uwagę, że słowo rodzaju męskiego posiada żeńską końcówkę i na odwrót) oraz trzecią osobę w czasowniku.
Przykład 4.64. Formy grzecznościowe - zwrot do osoby
Tie vain klerit sæ obêmmre?
Czy widział pan przestępcę?
Do uprzejmych próśb stosujemy tryb przypuszczający:
Przykład 4.65. Formy grzecznościowe - uprzejme prośby
Tie flanrai vin gallerak sæ fenst?
Czy mogłaby pani zamknąć okno?
Pytania o pozwolenie kończymy partykułą si:
Przykład 4.66. Formy grzecznościowe - pytania o pozwolenie
Tie flanmai berik sæ oleiveh, si?
Czy mógłbym wziąć oliwkę?

Formy grzecznościowe są używane w stosunku do:

Obcych ludzi
Pracowników wyższych stopniem
Króla i rodziny królewskiej
Publicznych i znanych z życia publicznego osobistości
Osób starszych (dzieci do dorosłych, dorośli do emerytów)
Pytania i uprzejme prośby możemy stosować także do znanych nam osób, aby podkreślić szacunek.

Form grzecznościowych nie stosujemy do:

Rodziny
Przyjaciół, także tych starszych. To umożliwia przełamywanie bariery wiekowej i teoretycznie nic nie stoi na przeszkodzie, by uczeń i nauczyciel mówili sobie nawzajem po imieniu.
Znanych pracowników usługowych
Formalnych dokumentów, instrukcji, dokumentów technicznych, opisów

W formalnych rozmowach i opowiadaniach czasy analityczne podlegają dodatkowej regule, która mówi, że czasownik posiłkowy musi dodatkowo dopasować się pod względem liczby do czasownika głównego. Zjawisko takie nie zachodzi w języku potocznym, gdzie występuje on w trzeciej osobie liczby pojedynczej.

Przykład 4.67. Czasy analityczne formalne - liczba pojedyncza

Virbi sas ĉet geněr intermiŝieh id dellâgazziem kompǔtěr.
Właśnie napisałem do szefa podanie o przydział komputera.

Czasownik główny jest w liczbie pojedynczej, zatem forma posiłkowa będzie identyczna, jak w mowie potocznej.

Przykład 4.68. Czasy analityczne formalne - liczba mnoga

Yeu, postmi shâ sæ rěpport.
Tak, właśnie wysłaliśmy raport.

Czasownik główny jest w liczbie mnogiej i dlatego zastosujemy formę posiłkową shâ zamiast potocznego sas.

4.2.16. Zwrotność

Język ferrincki nie posiada żadnych czasowników zwrotnych, ponieważ prawie zawsze informacja ta odczytywana jest z kontekstu. Czasowniki przechodnie automatycznie stają się zwrotnymi, jeżeli występują bez dopełnienia. Przykłady takich sytuacji to:

Przykład 4.69. Czasownik zwrotny

Anton telvěrt sæ crommertash.
Anton-MP. "zaskarżyć się"-P3P "ta prokuratura"-CP.
Anton zaskarżył sam siebie do prokuratury.

4.3. Przyimki

Przyimki to część mowy określająca, gdzie coś się znajduje. Stawiamy po nich wyrażenie rzeczownikowe w odpowiednim przypadku, zależnym od przyimka. W języku ferrinckim występują dwa rodzaje przyimków: mocne oraz słabe, które mogą występować jedynie w połączeniu z innymi przyimkami.

4.3.1. Przyimki miejsca

W ferrinckim istnieje tylko jeden przyimek miejsca zwany uniwersalnym: ann. Łączy się on z dwoma przypadkami. Z mianownikiem oznacza położenie uniwersalne, tj. kontakt z obiektem. Zmieniając przypadek na celownik możemy zaznaczyć, że mamy na myśli wnętrze. Dzięki redukcji przyimków do jednego miejsca powstał znacznie klarowniejszy system, niż w innych językach, gdzie często trzeba uczyć się na pamięć, co łączy się z czym.

Forma ann może być ściągnięta z przedimkiem sæ albo sǔh, tworząc anns.

Przykład 4.70. Przymki położenia: ann

Subtrievi ann Vespazza trass.
Mieszkam przy ulicy Vespazza.

Przykład 4.71. Przymki położenia: ann + sæ

Mattiŝ, sǔh keis vrôtisû anns fainet.
Mamo, klucze leżą na lodówce.

Dosł: klucze mają kontakt z lodówką.

4.3.2. Przyimki ruchu

Podobnie, jak w przypadku przymków miejsca, także i ilość przyimków ruchu jest w ferrinckim zredukowana do dwóch słów: ĉet oraz hai oznaczających kolejno: przybliżanie się oraz oddalanie się. ĉet połączone z dopełniaczem oznacza uniwersalne przybliżanie się do czegoś, zmierzanie w jego kierunku. Zmieniając przypadek na albatyw podkreślamy, że ruch odbywa się do wnętrza. Por:

Przykład 4.72. Przymki ruchu: dopełniacz

Cestmi ĉet Malgara quersem.
Jedziemy do okolic jaskini Malgara.

Dopełniacz sugeruje jedynie zmierzanie w kierunku jaskini i nie precyzuje, czy chcemy podjąć próbę dostania się do środka.

Przykład 4.73. Przymki ruchu: ablatyw

Cestmi ĉet Malgara quersû.
Jedziemy do wnętrza jaskini Malgara.

Tutaj dokładnie mamy już podane, że chodzi o dostanie się do wnętrza.

hai wchodzi w kompetencje ablatywowi, stąd też funkcje są podzielone między te dwie konstrukcje. Przyimek ten stosujemy, gdy mówimy o przemieszczaniu się z wnętrza na zewnątrz tego samego obiektu. Łączy się wtedy z celownikiem. Przykład to wychodzenie z jaskini.

Przykład 4.74. Hai kontra ablatyw (1)

Exermi sas hai quersê.
Wyszliśmy z jaskini.

Przykład 4.75. Hai kontra ablatyw (2)

Exermi sas quersû.
Oddalamy się od jaskini po jej opuszczeniu.

Przyimek łączy się z wołaczem, kiedy zaznaczamy przemieszczenie się na zewnątrz, ale w obrębie tego samego obiektu.

Przykład 4.76. Hai oraz wołacz

Patræcin, mestex hai sæ anbriŝ!
Patrycjo, zejdź z tego drzewa!

Dziewczyna ma rozkaz zejścia z drzewa, tj. może znajdować się pod nim, a więc w jego obrębie.

Przyimek łączy się z ablatywem, gdy wyraża materiał, z jakiego obiekt jest wykonany.

Przykład 4.77. Hai oraz ablatyw

Trêshapus sas faŝilt hai bætonû el stailien.
Wieżowiec jest zrobiony z betonu i stali.

4.3.3. Przyimki pomocnicze

Omówione dotychczas przyimki ruchu oraz położenia posiadają jedynie znaczenia ogólne, nieniosące ze sobą żadnych dodatkowych informacji. Zazwyczaj wyczytuje się je z kontekstu wszędzie tam, gdzie to jest możliwe. W pozostałych sytuacjach można posłużyć się przyimkami pomocniczych umieszczonymi przed głównym. W ten sposób w ferrinckim pojawia się system przyimków położenia zbliżony do znanych z innych języków północnoyermeńskich. Łącząc je z przyimkami ruchu, uzyskujemy zupełnie nową gamę narzędzi pomagających określić, dokąd się przemieszczamy. Języki najbliżej spokrewnione z ferrinckim, tj. osthocki, chastvański oraz grupa języków staroferrinckich posiadają analogiczne systemy, co mogłoby sugerować, że wykształciły się one na samym początku etapu rozpadu pierwotnego języka staroferrinckiego. Języki o dalszym stopniu pokrewieństwa, np. semijski i anardzki, posiadają system przyimkowy typowy dla rodziny północnoyermeńskiej.

Część z przyimków pomocniczych może także występować samodzielnie. Dotyczy to sytuacji niezwiązanych z przyimkami ruchu oraz położenia, kiedy słowa ann, ĉet oraz hai są już zbędne.

sur - przez, w poprzek;
vâll - wzdłuż
cront - obok
un - wokół
len - z tyłu
front - z przodu
sall - z dołu
pæs - z góry
ghrǔs - w rogu
fais ... el - między, pomiędzy;

Przykłady użycia wraz z komentarzami na przykładzie podróży do miasta:

Przykład 4.78. Przyimki pomocnicze 1

Cestmi ĉet garděr.
Jedziemy do miasta.

Nie jest powiedziane, gdzie konkretnie. Może być to samo miasto, mogą jego okolice (znaczenie uniwersalne).

Przykład 4.79. Przyimki pomocnicze 2

Cestmi ĉet gardin.
Jedziemy do miasta (wnętrza).

Wyraźnie podkreślone odpowiednim przypadkiem, że będziemy w mieście.

Przykład 4.80. Przyimki pomocnicze 3

Cestmi cront ĉet gardin.
Jedziemy na przedmieścia.

cront sugeruje okolicę, ablatyw wnętrze. Zatem chodzi o obrzeża miasta, czyli przedmieścia.

Przykład 4.81. Przyimki pomocnicze 4

Cestmi len ĉet gardin.
Jedziemy na drugi koniec miasta.

len podkreśla, że chcemy znaleźć się z tyłu miasta, czyli na drugim jego końcu.

Przykład 4.82. Przyimki pomocnicze 5

Cestmi un ĉet gardin.
Jeździmy wokół miasta.

Podobne zależności istnieją dla przyimka hai. Z przyimkiem ann otrzymujemy niemal klasyczny model przyimkowy.

Przykład 4.83. Przyimki pomocnicze 6

Sæ kell alnominêt sall ann shenker.
Klucz leży pod lodówką.

4.3.4. Przyimki czasu

Aby wyrazić, że czynność wydarzy(ła) się w pewnym momencie czasu, stosujemy zawsze połączenie ann + wyrażenie czasowe w mianowniku, bez względu na to, czy dotyczy to godziny, daty, miesiąca lub też pory dnia.

Przykład 4.84. Przyimki czasu 1

Sæ mash begginêt ann erventtes air.
Mecz rozpoczyna się o godzinie osiemnastej.

Przykład 4.85. Przyimki czasu 2

Ann augustus Fralla baine vâtěr.
W sierpniu Fralla urodzi dziecko.

Jeżeli przyimek ann połączymy z rzeczownikiem w ablatywie, otrzymamy konstrukcję "od momentu":

Przykład 4.86. Okres czasu 1

Ann absolvackin sæ skulam net hati prant.
Od momentu skończenia szkoły nie mam pracy.

Kategorie okresu wyrażane są konstrukcją hai C. ĉet D. (od ... do ...). Każdy z tych członów można pomijać w zależności od potrzeb i wymogów zdania.

Przykład 4.87. Okres czasu 2

Vil pranêt hai sursanu ĉet prolarěr.
On pracuje od świtu do zmierzchu.

Okres wyrażamy także przyimkiem ann w połączeniu z przyimkiem pomocniczym sur.

Przykład 4.88. Okres czasu 3

Villi subtrievieŝ hean sur ann 20 anes.
Oni mieszkali tu przez 20 lat.

Aby powiedzieć, że czynność wydarzyła się w określonym momencie przeszłości, stosujemy sam przyimek sur z dopełniaczem. Uwaga: jest to wyjątek, w tym miejscu odmienia się przez przypadki także nazwa okresu czasu, choć normalnie zjawisko to nie powinno występować z liczebnikami!

Przykład 4.89. Lokowanie czynności w przeszłości

Villi subtrievieŝ hean sur 20 anam.
Oni mieszkali tu 20 lat temu.

4.3.5. Inne przyimki

Przynależność, część, oznaczana jest przyimkiem mirr łączącym się z mianownikiem.

Przykład 4.90. Przyimek "mirr" (1)

Gemmo ǎthit thammeh mirr kǔss.
Gemmo zjadł kanapkę z serem.

Przyimek wyraża tutaj, że ser jest częścią kanapki.

Przyimka mirr używa się także przy mówieniu "robię coś z kimś", lecz wtedy występuje po nim forma w ablatywie.

Przykład 4.91. Przyimek "mirr" (2)

Cesti mirr Annû ĉet bargane.
Jadę z Anną do sklepu.

Bardzo uniwersalnym przyimkiem jest id łączący się wyłącznie z dopełniaczem. Ogólne jego znaczenie można streścić słowami "z myślą o kimś/czymś", zatem oznacza się nim przeznaczenie, tematykę książek/prac/filmów itd., cel.

Przykład 4.92. Przyimek "id" (1)

Doprûkant emvæ id mai vêtuem.
Kupiłem prezent dla mojej żony.

Przykład 4.93. Przyimek "id" (2)

Provêzzor d'Breisve virbit sæ nêvireh id âhaitěr Knegene di Ferrint.
Profesor d'Breisve napisał książkę o historii Królestwa Ferrintu.

4.4. Rodzaje zdań

4.4.1. Szyk wyrazów

Podstawowym, "gramatycznym" szykiem zdania w ferrinckim jest SVO (podmiot - orzeczenie - obiekt). Dzięki fleksyjnej budowie zasada ta jest jednak często łamana. Zmieniając szyk, ustalamy hierarchię ważności poszczególnych elementów. Przykładowo zdanie Adam bêtêt nadur. oznacza "Adam buduje dom", przy czym nacisk jest tu położony na ostatni wymieniony element: "dom". Podkreślamy tym samym, że chcemy powiedzieć, co konkretnie buduje Adam. Zmieniając kolejność na "Nadur bêtêt Adam" uzyskujemy informację, że dom jest budowany przez Adama, a nie kogoś innego.

Zmienianie szyku jest w pewnych wypadkach zabronione. Wróćmy do powyższego przykładu. Co decyduje o tym, że wiemy, który z elementów jest podmiotem, a który orzeczeniem zdania? Oczywiście formy biernika i mianownika. Kiedy oba zwroty mają identyczne formy tych przypadków, nie możemy zmienić szyku bez narażenia się na dwuznaczność. Wtedy przyjmuje się, że zawsze pierwszy z elementów jest podmiotem, a drugi orzeczeniem zdania.

Przy określaniu rzeczowników określenia podajemy w następującej kolejności: najpierw gabaryty ("duży", "mały", "szeroki") i/lub cechy, potem określenia jakościowe i na końcu nasza własna opinia: hirel, weddal, ŝrain, migra nadur - "duży, biały, solidny, piękny dom".

4.4.2. Zdanie współrzędne

Zdanie współrzędne składa się z przynajmniej dwóch zdań podstawowych równorzędnych w stosunku do siebie, które mogą istnieć samodzielnie. Poszczególne zdania połączone są spójnikami lub separowane dłuższą przerwą w wypowiedzi w przypadku wymieniania czynności. Zdania współrzędne stosujemy zawsze, gdy chcemy opowiedzieć o kilku wykonywanych równocześnie lub następujących po sobie zdarzeniach, które nie są lub są słabo ze sobą powiązane.

Przykład 4.94. Niezależność zdań

Vil pai nonmant el sil pait lopez.
On był młody, a ona była głupia.

Każde z tych zdań można powiedzieć całkowicie osobno, ponieważ żadne z nich nie uzupełnia drugiego. Spójnik el wskazuje, że czynności te (choć tu akurat ciężko mówić o namacalnych czynnościach) mogły zajść w tym samym momencie.

Przykład 4.95. Zdania zależne

Vil pai nonmant, žutai sil pait lopez.
On był młody, ponieważ ona była głupia.

Tutaj mamy z kolei zdanie podrzędne. Spójnik žutai wyraża relację, że stan wyrażony w pierwszym zdaniu był konsewkencją stanu ze zdania drugiego, możemy więc wnioskować "Gdyby ona nie byłaby głupia, on nie byłby młody".

W języku ferrinckim istnieje kilka spójników współrzędnych:

el - i, a
jem - ale, lecz
carvein - za to
ûvat, elffesh - ponadto, co więcej

UWAGA: Spójnik jem ma też drugie znaczenie: "bo", "gdyż" służące do tworzenia zdań podrzędnych!

4.4.3. Zdanie podrzędne

Zdanie podrzędne jest znacznie powszechniejsze, gdyż uzupełnia lub wyjaśnia zdania nadrzędnego. Przykład takiego zdania mieliśmy już w poprzednim rozdziale wraz z zaznaczeniem różnicy, natomiast teraz omówimy zagadnienie dokładniej. Wyróżniamy kilka rodzajów zdań podrzędnych:

4.4.3.1. Zdanie podrzędne podmiotowe

Zdanie podrzędne podmiotowe opisuje podmiot zdania nadrzędnego i odpowiada na pytania "kto, co".

Rozdział 5. Dialekty

Spis treści

5.1. Dialekt ravengardzki
5.2. Dialekt astański

Język ferrincki jest jednym z głównych języków międzynarodowych Zei. Oprócz Królestwa Ferrintu ma on status języka urzędowego w kilku innych krajach. Ludzie, dla których jest to mowa ojczysta, żyją w dużym oddaleniu od siebie i dlatego mimo postępującej globalizacji istnieje kilka dialektów ferrinckich. Niniejszy rozdział skupia się właśnie na rozszerzeniu wiadomości ze wstępu oraz podaniu dokładnych różnic.

5.1. Dialekt ravengardzki

Najważniejszy dialekt ferrinckiego używany na północy Krainy Latających Siekier w Unii Ravengardzkiej. W fonetyce istnieje kilka istotnych różnic:

ue jest czytane jako /i_^u/.
/ts/ przed /e/ jest wymawiane jako /tS/.
Nie występuje długie /s/, lecz nadal uwzględniane jest w ortografii.
Nieco inny rozkład reguły dyftongów, w której jest nieco wyjątków.
W czasach analitycznych preferowane użycie sask + 3 os. lp. główny.
Mniejsze użycie przyimków pomocniczych na rzecz określeń opisowych.
Różnice w grupie wyrazów, por. oficjalne tajgar (stolica), ravg. vissein.
Zapożyczenia idiomatyczne z języka semijskiego, verneńskiego, goezyjskiego nieznane w Ferrincie.

5.2. Dialekt astański

Dialekt języka ferrinckiego używany w Astanii na południu Krainy Latających Siekier. Jest on bliższy językowi ferrinckiemu, niż dialekt ravengardzki:

ue jest czytane jako /i_^u/.
/ts/ przed /e/ jest wymawiane jako /tS/.
W czasach analitycznych preferowane użycie sask + 3 os. lp. główny.
Większe użycie przyimków pomocniczych, które mogą występować samodzielnie bez ann, lecz z zachowaniem pozostałych reguł.
Różnice w części wyrazów, por. oficjalne gradæl (zdrowy) i ast. giennal.
Zapożyczenia idiomatyczne z języka semijskiego nieznane w Ferrincie.

Dodatek A. Unicode

Wykaz znaków alfabetu ferrinckiego w dla formatu UNICODE.

Tabela A.1. Tabela UNICODE

Tabela UNICODE

Znak	Nazwa	UTF mały (hex)	UTF duży (hex)
ǎ	Litera A ze znakiem krótkotrwałości	0103	0102
â	Litera A ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	00E2	00C2
ě	Litera E ze znakiem krótkotrwałości	0115	0114
ê	Litera E ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	00EA	00CA
ǔ	Litera U ze znakiem krótkotrwałości	016D	016C
û	Litera U ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	00FB	00DB
ô	Litera O ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	00F4	00D4
ž	Litera Z z odwróconym daszkiem	017E	017D
ĉ	Litera C ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	0109	0108
ŝ	Litera S ze znakiem akcentu cyrkumfleksowego	015D	015C
æ	Litera AE	00E6	00C6

Dodatek B. Copyright

Prawa autorskie do języka ferrinckiego oraz niniejszej gramatyki posiadam ja, tj. Tomasz Jędrzejewski mieszkający w mieście Nisko, ksywa Zyx. Zezwalam na nieodpłatne uczenie (się) tego języka oraz opracowywanie własnych materiałów lingwistycznych na bazie tejże gramatyki, przy czym muszą one stać w zgodzie z zawartymi tu definicjami. Samej gramatyki kopiować bez mojej wiedzy i zgody nie wolno. Jakby były jakieś pytania, proszę pisać na mój mail podany na mojej stronie internetowej: www.zyxist.com.

All the rights to the Ferrinti language and this grammar are reserved to me, Tomasz Jędrzejewski living in Nisko (Poland), nick "Zyx". I permit to non-profit learning and teaching this language, and making own language materials based on the grammar, but they have to be fully compatible with definitions described here. I deny to copy this grammar without my permission. Any questions - write to my e-mail shown on my webpage: www.zyxist.com.